♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersصوتРиёзус-солиҳин дарслари Азон айтиш фазилати ҳақидаги бобadmin·3 views·5 months agoДарсда Имом Нававийнинг Риёзус-солиҳийн китобларининг Азон айтиш фазилати ҳақидаги бобида келган ҳадислар шарҳланиб ва ворид бўлган ҳадисларга оид баъзи бир масалалар баён қилинади. By: Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдураҳмон Насафий Source: IslamHouse.com · Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдураҳмон Насафий#Audio#IslamHouse#Абу Абдураҳмон Насафий#Шамсуддин Дарғомийالنص الكاملbeta▸نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.0:00Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alamin. Wassalatu wassalamu ala nabiyyina Muhammad wa ala alihi wa ashabihi wa man tabi'ahum bi ihsanin ila yawmi d-din. Assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh. Muhtaram. Aka ukelar, opa singillar. Ushbu darsda imam Abu Zakariya Yahya ibn Sharif annawawi rahimahullahning Riyazus Salihin kitabu dagya0:31Azan ayytish fazilata haqda qibabda zikir qilingan hadislarna Allah ta'ala dan madad surab sharflashka kirishamis. Azan arab tili da ilan qilish bildirish manalar da ishla tili da. Bunga Allah ta'ala ning Wa azanum min Allahi wa rasulihi ilan nasi yawmal hajjil akbari anna Allah bari'um min al-mushriqina wa rasuluh1:01digan ayati dalil buladi. Ayatning manasi, wa ushbu ilan, Allah wa uning payganbari tamanidan, adamlarga katta haj kunuda, yani qurban hayeti kunuda, Allah wa uning payganbari, mushrikilardan bezar ikanligini bildirishtur. Azaninin shar'i tarifi, namaz vaqti kirgenden sun, unu bildirisht uchun, muayyen zikirlerini aytisbilan,1:31Allahke ibadat qilish digani. U shbu tarif, namaz vaqti kirganini bildirish digan tarifdan afzal. Chunki azan ibadat bulgani uchun, unin ibadat ikanini tarifda aitib uch kirag boladi. Yana azan aitish, namaz vaqtinin awali bilan chiklanmaydi. Shunun uchun ham, peshin namazini kechiktirib, salqin raqta uqish mashro qilingan vaqtda,2:00Azanni keciktirib ayetish mashrua bolad. Bu, imam Bukhari wa imam Muslim ruwayat qilgan hadista warad bolgan. Imam Bukhari rahimahullah, Abu Sa'id radiyallahu anhudan qilgan ruwayatta, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, Abridu bi zuhri fa inna shiddata alharri min fayhi jahannam. Yani, peyshinni keciktirib, salqan raqta uqinglar, chunki istiq,2:27cehannam qaynashi sabablidur diganlar. Azan aytish vacib ibadat, chunki payganbarimiz sallallahu aleyhi wa sallam shunga buyurganlar. Allah ta'ala isa Qur'anda, Ma'ida wa Juma suralarda unga ishara qilgan. Allah ta'ala itadi ki, sizlar qachan namazga chakirsangiz, azan aytisangiz, ular usha namazni masxara uyin qilib aladilar. Bunga sabab,2:56ularnin akilsiz, cahil qavm ikanliklari da. Cuma suraste isa, hii mominlar, qachan, cumakunu dagi namazga charlansa, yani, azan aytilsa, darhal Allahnin zikriga barinlar, wa aldi sattini tarqilinlardidi. Iqamat, arab tulada, togri lamaq, tik lamaq digani. Shar'i tarifi isa, namazga kirishayatgan waqtda,3:26Muayyen zikirlar bilan, Allah qesighinish. Azan bilan, iqamat arasdagi farq shuki, azan namazga tayyargarlik kurish uchun chakirish. Iqamat isa, namazga kirishish uchun qilnadigan chakirixdur. Shunindik ikkalasini, ayitilish sifatlari ham, bir-biridan farq qiradi. Azan, hijri birinci yilda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, madinaga hijrat qilganlardansun,3:57Azan wa iqamattagi lafzlar iman aqidasini uzida jamlagan pur ma'ana kalimalardur. Birintsi, takbir bulib, u Allahni uluqlashga dalalat qilad. Sun, kalimayi shahadatini aytish bilan, Allah Azza wa Jallani yakka yaganayi kalligini, wa paygandarimiz Muhammad sallallahu alaihi wasallam Allah tarafdan junatilgan,4:28xaq paygambar ikanligini isbat qiladi. Sun, islam dininin ustunu sanaladigan namazga wa najatka chakiradi. Kin, Allah ta'alana uluqlash wa zikirlarinin ing afzali bulmish ikhlas kalimasi bilan yakunlanadi. An abi Hurayrati radiyallahu anhu, anna Rasulallahi sallallahu aleyhi wa sallama qal,4:55لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَسْتَهَمُوا عَلَيْهِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَسْتَبَقُوا إِلَيْهِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوَى مُ5:25Abu Hurayra r.a. an hudan ruwayat qilingan hadis bilan boshladlar. Bu hadisda Rasulullah s.a.v. agar adamlar azan wa birinci safdagi aciqni bilib sun shularga yetishish uchun Qur'at tashilashdan boshka yul topishmasa, albatda unga Qur'at tashilari idilar. Agar namazga irtabarishdagi aciqni bilganlari da unga shoshilardilar.5:54Agar xoftan wa bamdad namazdagi ajrni bilganlari da ularga imakla bulsa ham kilar idlar diganikanlar. Muttafaqun alih. Paygambarimiz sallallahu alihi wa sallamning lawi alamun nasu maa fin nida'i wa soffil awwal digan hadislarinin manasi quyidagica. Agar adamlar azan wa birinci saftagi ajru fazilatlarini kattaligini bilishib,6:23Sunqularni bacarishga quraa tashlashdan uzga yul top shalmasa, ularinin ajru sawablariga irishish ilincida talashib, tartishib, quraa tashlagan bolar idilar. Bu isa azan aytish wa birinci safta namaz uqshinin ajri wa fazilati juda katdayikaniga dalalat qilad. Bardiyo biran kishi birinci safta utirishga haqli raq bulsa,6:52Undan afzal bulsa ham, unu safdan turguzub yubarishga haqqı yuk. Çünki Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam, bir kişi başqa kimsani utirgan caydan turguzub yubarib, uze utirib almasin. Lekin, bir-birilaringizga cayberinlar digan ikenlar. Birinci safka balagatka yetmagan, yashbala utirib algan bulsa, u halda unu7:20Arqaga silcetish jayizik. Hadisdagi, at-tahjir suzi namazga irtabarish manasida ishlatilga. Bu isa namazga irtabarishini acru mukafati na qadar katta ikanini bayan qiladi. Shunim uchun ham sahabalar, tabinlar, wa ularga irgashgan qancha-qancha islam ulemalari yu fuzalaları masjidga irtabarishar, wa namazga bifarq qaramas edilar.7:49Agar baran kimsa, ush bu hadisi sharifta, xuftan namazini atamatun dib namlan gayan, halbu ki basqa hadista bu namdan qaytaril gayan, dib etiraz bildiradigan bolsa, bu etirazga ik xil jawab berish momkun. Birintisi, bu hadista xuftan namazini ush bu nambalan atash jayiz ikanligi, bayan qilimi moqta. Ikintisi, bu hadistagi atamatun sozini,8:19istimal qilinishi fayda uchum zikir qilin moqta. Chumki arablar isha'un suzini shom waqtiga ishlatishar idi. Borduyu hadista isha'un suzini ishlatilganda, arablar albatta onu shom namaz edib uylayan bulur idilar. Wa hadistan kuzlangan maksad kitib qalar idi. Shunim uchun ham payganbar sallallahu aleyhi wa sallam, arablar bilgan wa onda shak qilmay digan suzini ishlatdilar.8:48Shariyat qanun qaydalari isa, agurrak zararini aldini alish uchun, yingilrak zararini tahammul qilish caiz ikaniga dalalat qilad. Yana bu hadista, bomdad wa khuftan namazlarini cemaat bilan uqshige qattik targib qilinib, ularinin fazilati katta ikaniga takitlan moqda. Chunki, ikgala namaznin biri uykunin awali, ikkinsi isa, aqrib uzulishiga alib kilgani uchun,9:18Nafs ka aghar liqqalada. Shusabab la bu ikki namaz munafqlar uchun ing aghar namaz sanalada. Wa an Muawiyat radiyallahu anhu qal, sami'atu rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam yaqul, almu adzinuna atwalun nasi a'naqan yawmal qiyama. Rawahu muslim. Muawiyat radiyallahu anhu rawa yadkhil baytadlar. Rasulallah sallallahu alayhi wa sallam,9:47Muazzinlar qiyamat günüde adamlarınin en buynu üzünüdür, diganlarına işittim. Muslim ruwayati. Hadis degi, Muazzinlar qiyamat günüde adamlarınin en buynu üzünüdür, digan ibaranin manası da, ulemalar har xil fikirler bildirishgan. Bazilar, bunin manası, ular Allahnin rahmatiga kupraq intil uci digani. Chunky, buran narsaga intiladigan kishi,10:17uşa narsaga buyununu çözədi. Bunin manasi isa, ularnin kuplab acru sahablarini koruslikləri digan iken. Nazir ibn-i Shumail rahimahullah etedilər, qiyamat günü adamlar terge batkenləri də ulargə uşbuğam yetməsligi və terge batmaslikləri uçun buyunları uzun bolədi. Yenə etişlarka, ular tabi ileri kupraq kişilərdir.10:46Ibn al-Arabi, rahimahullah, manase ular in amalikub kishilar didilar. Qazi Iyaz, rahimahullah, wabashqalar isa, bazilar bu ibarana e'naqan dibriwayat qilishgan. Bunin manase isa, ular jannatka chaqil uchiraq digana diishganikan. Bu hadis, azan wa muazzinlarnin fazilatiga dalalat qiladi. Azanlin fazilata,11:15Cuda uluqlugi haqda sahihaynda kuplab hadislar warid bulgan. Masala, kishi uchun azan ayetishi afzalmi, ya ki imamlik qilishi afzalmi? Imam Shafi'i rahimahullah al-um kitabida ayetishlari cha, azan ayetishi afzalmi. Ikinchi fikirlari isa, imamchilik afzal ikalligi. Bu masaladagi uchunchi fikir ikkalasi ham barabar ikalligi. Turtintisi, agar imamchilik haqni,11:45Wa uning barcha xislatlarini bacarishki ishansi imamligi afzal. Agar bacarolmasi, azan ayetishi afzal buladi. Bu fikirni shafi'i ulemalaradan Abu Ali at-Tawari, Abul Qasim ibn-i Kaj, Al-Mas'udi, wa Qazi Husaynlar bildirishgan. Amma bir kishi ikkelasini ham bacarishki kilisak, shafi'i ulemalaradan bir guruhu mundi qilmasling mustahabdishgan. Bazilara,12:14Makruh diishgan. Tadqiqatchi wa kupchi lik ulamu alad isa, quning ziyani yuq, balki shundi qilish mustahab diishgan. Manashu, fikirlarning intuqru raqdur. Wallahu a'lam. Wa an Abdillahi ibn Abdurrahman ibn Abi Sasa'ata, anna Aba Sa'idin il-Khudri, radhiya Allah anhu qala lah, inni araka tuhibbul ghanamu wal badiya. Fa iza kunta fi ghanamika u badiyatik,12:44فَأَذَّنْتَ لِلصَّلَاهِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ فَإِنَّهُ لَا يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلَا إِنْسٌ وَلَا شَيْءٍ إِلَّا شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمُ روا13:12Abu Sayyid al-Khudri radiyallahu anhu u kishiga, sen, quy va chulni yaxsh gorishini bilaman. Barduyo quylarin arasida, ya ki chulu biyabaninda bulib, namazgi azan aytsen, tavushini kutarib ayt, chunki muazzin tavushinin ahirini, cin, ya insan, ya ki bran narsa ishtisa, albette u uchun qiyamat kunu gu ahli biradi digani kallar. Abu Sayyid radiyallahu anhu,13:42Bunu Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan ishtim dedilar. Bukhari ruwayati.14:13xil ehtimal war. Ya rawi shak qilgan, ya ki unin xalini bayan qilsh uchun qilgan. Chunki qoyilar ga xo da sahradan boshqa jayda bolad. Ya ki chupan, ga xo da qoyisiz sahrada bolishu munkun. Bayzawi Rahimahullah ayetadlar ki, ma'lum ki, tavushning aqhara boshlanishidan qora makhfira bolad. Demak azan ayetu uchiga, unin tavushini uzakhta bolad rub.14:44ishtigan narsalar gu ahlig beradigan bulsa, unin yaknida turub, tavusinin awalini ishtigan narsalar gu ahlig berishga, haqli raq bulishadi. Ushbu hadisinin zahiri, bartca janli wa jansiz narsalarini uz ichiga oladi. Buna ibn-i Khuzayima rivayat qilgan hadis, yanada tasti qilaydi. Hadisda, unin tavusini ishtigan harbir daraqt yer,15:13Tash, jinn wa insanlar unga gwahlik birad diilad. Abu Dawud wa nasayi isa Abu Huraira r.a. an hudan Al-Muazzinu yughfaru lahu mada sauti wa yashhadu lahu kullu ratbin wa yabis digan lafz bilan ruwayat qilishgani ikan. Bu hadisga birniche ma'analar birligan. Shulardan birinchi se Muazzin15:42azanını kuchu bari qe balant awazda etse, Allahnin maghfratiga tula igye buladi. Wa bari qe hulu quruq narsalar u uchun gu ahlig biradi. Ikinci, bardiyo muazzinin gunahlari, unin tavishi yetib bargan masafani tuldiradigan mqdarda bulse, ushe masafa mqdardagi gunahlari kichiriladi. Uchintisi, u uchun azanini king yayish mqdari qe,16:12RAHMAT YAYILADI AZANNI BALANT AVAZDA AYTISH MUSTAHAB CHUNIN UCHUN HAM RASULULLAH SALLALLAHU ALAYHU VASALLAM ABDULLAH IBN ZAYD TUSHUDA AZANNI KURGAC UNGA UNI YANI AZAN KALIMALARINI BILALGA URGAT CHUNKI USINDAN KURA AVAZI BALANT RAĞDIDLAR BUKHA BIR RUAYATLAR HADISDAGI WA LA SHAY'A YANI BIRAN NARSADIGAN IBARANI BA TAFSIL BAYANGILADI16:43çu orinda bir fayda zikir qilgu tamiz. Zayn ibn Munayyir, rahimahullah, aytishlari qa bu guvahligdagi sirxundaki ahirat ahkamlari ham adamlarinin dunya hayatidagi davagarlik, xu davaga jawab qaytarish, wa guvahlig birish kabi ahkamlariga uxshatib icraqilinar iken. Wa halanki ux bu guvahlig, yashirin wa ushqara narsalarini bilgi uci zat huzurida kildirilad.17:13Turbushdi Rahimahullah isa bunday guvahlig birishtan maksad qiyamat kunu guvahlig birilgan shaksna balan daracalar wa fazilatlar bilan awaza qilishtur. Allah ta'ala bazilarini guvahlig bilan sharman da qilgan edik, wasqa brawlarini guvahlig bilan silaydi didilar. Hadisi sharifdan qidagi faydalar alinishi mumkun.17:44Azanini balant awazda aytish mustahab sanaladi. Bu isa guahlarini kupaytirishka sabab boladi. Lekin aytochikshi zarar wa aziyat chikmaslik sharti boladi. Ikintisi, khususan fitna yayilgan waqtda koy wa sahralarini yaqtirish salaf salihlarinin amallaradan hesablanadi. Uchintisi,18:11Sahrada Arabi ilar bilan birga yashash, wa ular bilan alaqalar urnatish jayiz, lekin ilmu marifattan kirakli nasiba alish, wa unga dagallik qalib ki ilmasligiya ishanch hasil qilish sharti bilan. Turtintisi, gerchi sahrada bulsahan, ya ki u bilan birga namazda ishtirag itadigan kishilar kilishidan umud qilmasahan, yalgaz kishi azan ayitishi mustahab sanalad.18:42Çünki namazxanlar duasdan binas qolsa ham, azanını iştikan, başqan arsalarının gu ahligdan binas qolmaydi. Wa nabi Hurayrat radiyallahu anhu qal, qala rasulullahi sallallahu alayhi wa sallam, iza nudiya bis salah, adbarash shaytanu lahu dhuratun hatta la yasma'at ta'zin, fa iza qodiyan nida'u aqbal,19:11... ... ... ... ... ...19:41Namazga chakirilganda azanini ishitmaslig uchun shaytan yel chikarib qachib getad. Azan tugatilsa, qaytib gelad. Ta inki iqamat ayitilsa, qachib getad. Iqamat ayitib bulinsa, yana qaytib gelad. Hatta ki kishiga aldin isiye kelmaga narsalarini islatib, bunu isladib, kishi bilan qalbi arasini vasvasakilib tusad. Hatta ki kishi, niche rakat namaz uqiganini,20:11Bilme qaladi dedilar. Muttafaqun alay. Namazga chakrishdan maksad unga azan aytish. Tasvibdan maksad unga iqamat aytish. Qaytadan namazga chakrilgani uchun, shunday nomlangan. Wa iz cealna albayta mathabatan lin nasi digan ayatdagi mathabatan kalimasi, adamlar baytullah bilan vidalashib kitkandan sun, unga yana qaytib kilganlikları uchun, shunday dimno atalgan.20:42Ayatnin manası quyda gichan. Islang, Baytullahni adamlar uchun ziyaratgah qildik. Yani, ular Baytullah bilan vidalashib getishisa, unga yana qaytib gelishada. Abu Hurayra raziyallahu anhunin hadislarida isa, namazga iqamat aytilisa, unga shashib kilmenglar diilada. Hadis, azanning fazilatiga dalalat qilada. Azan aytiliyatikanda,21:12shaytan unu isht maslig uchun, yelch qarib qachiga sabab bolad. Azan wa iqamat ik gelasa ham bunda barabardur. Kubchili ulamalar, shaytanning yelch qarib qachina, uning zahariga qarab, haqiqi diishganikan. Bazilara isa unu ta'wil qilishgan, wa halanki ta'wilga hech hajat yok. Aytishlari cha, buning sirishundaki, azanni ishtgan harbir insu jind,21:42Qiyamat kunu, albatta, muazzin haqiga gu ahlig biradi. Shuning uchun ham, azanni isht maslig uchun qochadi. Qiyamat kunu gu ahlig birishka, macbur bul maslig maksadida, unu isht ishtan tosish uchun yelch qaradi. Hadistagi, yakhtiru kalamasi ikxil ruwayat qilingan. Kubchilik rawiylar, ta harfina zammalik uxishgan.22:11Shunda, uning ma'anase, u tada digan ma'anada bolad. Yani, namazgana, namazga birilib kitishtan, tusad. Bazilar, tane, kasra bilan ruwayat qilishgan. U halda ma'anase, unu wasa bilan, quzgayda digan ma'anada bolad. Nigya, shaitan azan waktada qachad yu, unda Quran tilawat qilina digan, namazdan qachmayda? Buning ma'anaseda, ulamalar iqtilavat qilishganikan.22:43Al-Muhallab Rahimahullah ayitadilar. Shaytanning azan ayitiliyatgan waqta qochi shinin bayisi, hamma adamlar tawhid kalimasini ashkara qilishga wa shariyatni yuzaga chikarshga ittifaq qilganligi uchun. Chunanchi arafa kunudaham, shaytan hamma birgalikta Allah ta'alanı yakkayu yagana ikanligiga guahlik berishini wa ularga rahmat nazil bolishini kurganda khud dushunga uxshash halga tushadi.23:14adamlarini ashkar qilgan narsadan turcistan umudini uzadi. Allah ularga in'am qilgan sawablar u uchun amalga ashmasliyiga anqishanch hasil qiladi. Allahga qilgan masiyatini wa uning amriga khilaf qilganini islab, unu qurqinch qaplab algalligi sababli gapirishki qadir bulmi qaladi. Bashqalar ayatishica, shaytan qadan farzandi23:44Tawhid kalimasiya bergan gu ahliyiga shahid bul maslig uchun azandan qocharikan. Zira payganbar sallallahu alayhi wa sallam muazzin tawishinin aqirini jin ya insan ya kibran narsa ishtisa albatta uchun qiyamat kuni gu ahliy birade diganlar. Imam Abu Hanifa rahimahullahdan ruwayat qil nishtisa bir kishe bir jayga bayiligini bir kitib uzaq yillar24:13undan qayib buldi. Sun kilib unu qidirdi. Lekin, bir kitgan cayini tapa almadi. Sunda Abu Hanifa rahimahullahinin aldiga barib, basdan utgan wakiyani unga aytib verdi. Abu Hanifa rahimahullah unga kecasi namaz uqib, unda niyatinni Allah uchun xalis qil. Qalbinda dunya ishlerden branta sahakda uylemaslikke harakat qil. Sun halinni24:42minge bildir, dirlar. U kishi barib namaz okigan idi, bayliginin cayi yadiga chisdi. Tan otgach Abu Hanifa rahimahullah ke kilib, bulib utgan vaqiyana itib birdi. Utirganlardan bari, Allah sizni uz rahmatiga alsin. Bungi qayirdan dalil taptingiz, dili. Abu Hanifa rahimahullah uxbu hadistan taptin. Shaitan bayliginin cayini islatib,25:13Namazida ikhlas qalishtan tufsh qarazi bulishina bildim didilar. Adamlar isa abu Hanifa rahimahullahning ilma wa tapagan ligiga lal qalishtan. Wa an Abdullahi ibn Amr ibn al-Aas, radiyallahu anhumaa, annahu sami'a Rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam yaqul, idha sami'atumun nida'a faqulu mithlama yaqul, thumma sallu alayya.25:40فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاتًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا ثُمَّ سَلُوا اللَّهَ لِيَ الْوَسِيلَةُ فَإِنَّهَا مَنْزِلَةٌ فِي الْجَنَّةِ لَا تَنْبَغِي إِلَّا لِعَبْدٍ مِّنْ عِبَارِ اللَّهِ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَهُ فَمَنْ سَأَلَ لِيَ الْوَسِيلَةُ حَلَّتْ لَهُ الشَّفَاعَ روا26:06Abdullah ibn Amr ibn al-As, radhiyallahu anhumadan, ruwayat khalin ishtisha, ukshi Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamning, azanni ishtisangizlar, khuddu muazzin ayitkan sozlarin ayitinlar. Sun, minge salawat ayitinlar. Chunki, kim minge bitta salawat ayitsa, Allah unga ushaning mukabiliga, unta salawat ayitadi. Sun, min uchun vasilani soranglar. Chunki, u,26:34Allah bandalardan fakat bittasi uchungina layiq boladigan, bir manzil bolib, ushe banda min bolishni umud xilaman, kim min uchun vasilis orasa, unga shafaat nazil boladi, diganlarini ishtganikanlar. Ux bu hadisini imam muslimi ruwayat xilganlar. Ux bu hadisda, payganbar sallallahu alaihi wa sallam, azan ayitiliyatgan waqtda nimalar diyish, vaya kunlangandan son u zatga,27:05salawat ayitib azan duasini uqish kirak ligini, buyur moktalar. Ulemalar ushbu hadisinin manasta ixtilaf qilishgan. Bazilara Abu Sayyidinin hadisi umumi bulgani, uchun azan ishtiyatgan kishi ta azan yakunlan guncha muazzin ayitgan suzlarini khuddu uzini ayitishi kirak digishgan. Bu, Imam Shafi'inin fikirlara. Bazilara isa fakat takbir wa ikki shahadatni,27:36Muazzin ayitgani dig ayitadi. Hayya alas salah, wa hayya alal falah suzlarinin urniga isa, la hawla wala quwata illa billah, didi. Muawiyah raziyallahu anhunin hadisi da, shunday kilgan. Bu isa, Abu Sayyidnin hadisini bayonqiladi, dig isad. Bu imam malik wa kufalik ulamoglarinin fiki. Ularga, payganbarimiz sallallahu alayhi wa sallamnin,28:04u shbu hadislara ham hucjat bula oladi. Hadisla Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam shun dediydilar, muazzin kalimayi shahadatna aytsa, u ayitganadik aytinglar. Bunu Bishr ibn al-Mufaddal, Abu Hurayra dan ruwayat xilgallar. Al-Muhallab rahimahullah ayitishlayaca, shahadatayndan kihingi suzlar, adamlarini namazgi chaqirish uchun ayitiladi. Bordiyu unu makhfi ayitilsa,28:34Unin hech qanday ma'anasi qalmaydi, chunki unu buran kishi ishtmaydi ki unga namazga chakirish fazilati yazilsa. Azan ishtiyatkan kishi bularni adamlarini namazga chakirish uchuni imas, balki zikir sifatida aytadi. Shunun uchun, ularnin urmiga Muawiyah raziyallahu anhudan ruwayat qilin ganidik, La hawla wala quwata illa billah, diishi kiray boladi.29:02Yani, hayya alas salah dib namazga chakirilganda, biz chakiruchi imas, belki chakirluchilardan bulamiz. Shunun uchun ham, biz qaytadan hayya alas salah diyishimiz durus bulmaydi. Belki mana shu chakirilgan namazni ada itishka, Allah muaffaq qilishi uchun undan yordam sorayimiz. Bu kalima isa, cennat xazinalardan beri hesaplanadi. Ibn-i hajar rahimahullah,29:32ulemalarinin salawat manasta bildirgan bir nece fikirlarini zikir qilgandan son, ushbu fikirlarinin en afzali Abul Aliya rahimahullahda naqil qiligan fikir digan ikanlar. Abul Aliya rahimahullah aytadlar ki, Allah ta'alanin peygambar sallallahu aleyhi wasallamga salawat aytishinin manası, u zatni melaikeleri huzurida maktab uluqlashidir. Melaikeler wa30:02Muminlarnin Peygamber sallallahu alayhi wa sallamga salawat aytishlarnin ma'anası Allahdan shunu surab haqlariga dua qilishlaridwa. Wa nabi Sa'idin al-Khudriy radiyallahu anhu anna Rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam qal iza sami'atumun nida'a faqulu kama yaqulu almu'azzin. Muttafaqun alay. Abu Sa'id al-Khudriy radiyallahu anhu ruwayat qilishlarica.30:32Rasulullah, sallallahu alayhi wa sallam, azanni isht kan larin qizda, mu'azzin ayit kan edik ayitin lar, diyan ikan lar, muttafaqun alayh. Wa anjabirin, radiyallahu anhu, anna Rasulullah, sallallahu alayhi wa sallam, qal, man qala xina yasmahu nida'a, Allahumma Rabbahadhi idda'wati itta'amma, wassalati ilqa'imah, ati Muhammadan ilwasilata walfadilah, wab'athu maqaman mahmudan illadhi wa'attah,31:02xallat lahu shafaati yawmal qiyamah. Rawahul Bukhari. Jabir raziyallahu anhu ruwayat qilishlar cha, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, kim azan ishtiganda, parvardigara, ushbu tulik azan, wa uqiladigan namaz igasi. Muhammad sallallahu alayhi wa sallamga, wasila wa fazila birgin, uzin wada qilgan, maqtalgan maqamga, saza warqil disa, qiyamat kuna,31:34unga shafaati muacib bolade digani kallar. U shibu hadisna imam Bukhari ruwayat qilgallar. Hadis tagi, ad-dawati ta makalim asidan maksat azan chakarigadur. Chunki azan, adamlarini ing uluq ibadat bulmish namazga charlaydi. Shuning uchunham, u nuxansiz, kamil chakarigdib sifat langyan. Amma jahiliyat tagi chakariglarga kilsak,32:04Ular ya dushmange qarshi yordam surash, ya buronin ulganni bildirish, ya ki taamge chakirish kabi, nuxsan wa kamchiliklara korunib turgan chakiriklar idi. As-salatil qaymanin manasa, waqti kirgan namaz digan. Al-wasilani payganbarimiz sallallahu aleyhi wa sallam, cannatdagi bir manzil dib tafsir qildilar. Lugat shunas alimlar aytishlarica, wasila, potishah huzurdagi,32:35Al-faziladan maqsad, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam qiyamat kunudaham, qiyamattan kiyinham, barche xalayqdan afzal ikanliklarin izhar qilib, ushe yiginda xalayqni bunga guah qilish. Zira Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, min qiyamat kunudah, adam farzandlarinin sayyidi man diganlar.33:05Maqam-i Mahmud shafa'at qilishtib, tafsir qilingin. Tuxfat-ul-Ahfadhi, muallifi, Mubarakfur-i Rahimahullah, itadlar, Kubchilik arasida azandan sun qaitiladigan do'ada, ikta ibarana ziyada qilisht, king tarqalgan. Bringsi, do'anin aqarada qaitiladigan, innaka la tuxliful miyad ibarasi. Ikinsi, alfazil asuzdan qin qaitiladigan,33:34Wad darajatar rafi'a ibarasa. Birinchi ziyadan, imam Bayhaqi rahimahullah ruwayat qilganlar. Ikinci nisa, biran bir ruwayatta topolmada. Imam Ayni rahimahullah mirqatta shundedidlar. Amma, wad darajatar rafi'a digan mashhur ibarana, ziyada qilishka kilsak, imam Bukhari rahimahullah u haqda, unibrantaham ruwayatta kurmadam diganikanlar.34:01Wa an Sa'ad ibn Abi Waqqas radiya Allah anhu an innabiyi sallallahu alayhi wa sallam anahu qal man qala xina yasmu'u almu'adhina ashhadu an la ilaha illa Allah wahdahu la sharika lah wa anna Muhammadan abduhu wa rasuluh radhitu billahi rabban wa bimuhammadin rasulan wa bilislami dinan ghufira lahu dhambuh. Rawahu Muslim. Sa'ad ibn Abi Waqqas radiya Allah anhu dan.34:30Ruvayat qilin ishqa, Peygamberimiz sallallahu alayhi wa sallam shund edi ben ikallar, Kim muazzin azanini ishqan vaqta, Ashhadu an la ilaha illallahu wahdahu la sharika lah, Wa anna Muhammadan abduhu wa rasuluh, Raditu billahi robban, Wa bil islami dinan, Wa bi Muhammadin rasulan desa, Unin gunahlari kichirilad. Ushbu hadisni imam muslim ruvayat qilginlar. Hadistagi shahadatayininin manasi,35:02yalgiz wa shirifsiz Allahdan uzga xaq ilax yuqligiga, wa Muhammad sallallahu alaihi wa sallam unin bandasi wa ilchi payganbari ikanligiga guahlig biraman digan. Undagi, radhitu billahi Rabban jumlasinin manasi, Allahnin rububiyatiga wa barcha qazayi qadariga raziman digan. Wa bi Muhammadin rasulani manasi, Muhammad sallallahu alaihi wa sallamga vahiy qilingan,35:30Qala Rasulullahi sallallahu alaihi wa sallam,36:03Addua'u la yuraddu bayna al-adhani wal-iqama. Ruwaahu Abu Dawud wa Tirmizi wa qala hadithun hasan. Anas, raziyallahu anhu ruwayat qilishlarichaa, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam azambilan iqamat orasda qilingan dua qaytarilmayda digan ikanlar. Shbu hadisna Imam Abu Dawud wa Imam Tirmizi ruwayat qiliv, Tirmizi hasan hadis digan ikanlar.36:35Azanbilan iqamat arasda qilingan dua qaytarilmaydi, balki icabat qilinib qabul qilinad. Anas razi Allah an hunin ruwayatlaridan barida, azanbilan iqamat arasda qilingan dua mustajabdur digilgan. Bunu Suyuti Rahimahullah al-Jamia s-Saghirda zikir qilin. Lekin, shunu ayitib uchikirik ki, azanbilan iqamat arasda qilinadigan dua,37:04Bashqa waqt qilna digan dualarsin gari, guna ishlar qilish, ya ki siley rahim qilmaslik uchun bulsa, qabul qilim meydi. Munawi hadistagi mustajabdur digan suzga ilawa qilib eytadilad ki, yani duanin shartları, arkanları, wa adablarını camlagandan son mustajab bolad. Agar shulardan bazılarini bacarmasa, u halda uzdan up gelasin.37:35Aziz wa muhtaram, bradarlar, shubilan ushbu babinin sharhiya, yakun yasab, hammamizni, waqtlaridan unumlu faydalanishka, muaffaq qilishini, yalgaz parvardiyarimizdan.عرض النص كاملًاالتعليقاتلا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.