♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersصوتИслом динида ахлоқнинг ўрниadmin·3 views·5 months ago· Иймон ва яхши хулқ эгизакдир; · Расулуллоҳ ҳадисларида яхши хулқ тарғиби; · Хулқнинг ҳаётдаги аҳамияти; · Ахлоқ илми илмларнинг учдан биридир; · Ақоид китобларида ахлоқ зикри By: Шайх Обидхон Қори Source: IslamHouse.com · Шайх Обидхон Қори#Audio#IslamHouse#Шайх Обидхон Қориالنص الكاملbeta▸نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.0:00Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alameen. As-salatu wa as-salamu ala Sayyidina Muhammad wa ala alihi wa ashabihi ajma'in. Ammar wa ala. Hurmatli bradarlar, muhtarama afalar singiller. As-salamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh. Allah ta'ala gehamdi sanalar, Peygamber alaihi salam ge salatu do'alar bilan. Biz manabu ahlaq mawzus dagi sohbatlarimizni başlayiniz.0:32Bu akhlaq mavzusu biz muslimanlar uchun nahayatda muhim mavzu, chunki islam dinimizde akhlaq o adabnin orni nahayatda yuksak qadirlanadi, Allah da etibar berladi. Bunin sabab iski akhlaq insan uchun iman bilan barabar ahamiyyatki iganasi, bu dunyada Allah ta'ala tavandan ataqilingan nimatlarinin uluğu.1:00iman bilan ham barchas balq. Rasulullah, salallahu alaihi wa sallam, jidakub hadislarida, ahlaq bilan imanli bir-birga qorshi zikir qigan var. Misali chun, iman Bukhari wa Muslim, ribayat qishkan, marawu hadisni islam qotishimiz kifaya qalad inshaAllah. Annabi Hurayrat qal, qala Rasulullahi, salallahu alaihi wa sallam, al-imanu bid'un wa sab'una, aw bid'un wa sittuna shubatan,1:29فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِن شُعَبِ الْإِيمَانِ1:56Yoldan aziyyat yetgaz uchi narsalarini alip tashilashdir. Hayal iman shahlaradan bir shahdir. Bukhari və muslim rivayetlar. Mənə bu hadiske etibar veriyan borsaniz, üç təxsilat zikirxilinkən. Birincisi, Allah ki iman ketirish. İkincisi, adamlargi aziyyat veri diyan narsalarini ketilatish, def etish. Üçüncisi, hayali bulish. Həmamizgi mağlum ki, bu hadiste etibiyan birinci sifat, yani la ilahe illallah deyish,2:25Manashu kaliman ayitib, iman kitlirish, tawhid babiga tahlughli masala. Iman, aqida mawzusu dagi masala. Yoldan azar yedkazuchi narsalarin alib tashqish isa, yaqi hayali bolish isa, bu, akhlaqi xistiflar khatar yekiradi. Yani bu bashqa mawzu, bu bashqa mawzu dik, braq, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam manashu ishte narsami qoshub yammayan zikir qindilar.2:53Eyn muhimi shundan ibaratki akhlaqi faziliflarni imanga balat taqdim etkilar. Bundan kurnadiki akhlaq imandan ekan. Akhlaq bilan iman bir-birga baluk narsay ekan. Aytish munkin ki iman bilan akhlaq, ya ki iman bilan yaxsh khulk egzak narsalar. Ular barib bolsa ikin sini taqaza qilada.3:22Agar bari mawjud bolsa, ikindisi ham oz ozdan kelad. Agar bari bolmasa, ikindisi ham uzaqturmida. Agar bari yokolsa, ikindisi ham ket qalad. Agar bari payda bolsa, ikindisi ham kelad, darxal. Bari bari na baxilat kelad, bari bari ya baluk. Egizakliyam shundi boladuy, egizakliyam bari kasal bolsa, ikindisi ham kasal bo qalad, ozdan ozda, korunishtan. Bari tuzalisa, ikindisi ham tuzalad.3:49Qana qadar kozga korun bagan iplar bar ortada, baqliqlik bar. Igizaklar shunday bolada. Iman balan akhlaq xam, anay shunday igizak narsa ki, agar briga zarar yatsa, ikin siyam albatta zarar yata da. Agar briga yoglo qasa, ikin siyam uzaq turmidi. Shunday kan, har ikka uga barabar itibar qarach kerek. Iman wa akhlaq, ikka lasa, butun bobturgan mahal bagina, insan chin imanli bolada.4:19xulq qirali bosegina, onin iman ham qirali bolada. Anawosho, adam bu duniyadayam wa ahiratayam baxli bolada. Agar bu ikki nasabri nuxsanli chala boladigin boseg, o adam, onin, baxiyam butun bomidi. Onin, baxiyam chala bolada. O adamna ahiratayam aghar bolada. O adamna bu duniyasiyam kul fatlargiya tola bolada. Allah hasrasin.4:49Ahlaqı naçar halda qaladigan bozsa, oz-ozdan imaniga fikas yetadi. Unin imana pas daracida boladi. Xuluq yaxshi adamni, siz undan yaxshilik kutusiniz mumkin, yani unin imana ham kiralidi. Unga ishan saniz boladi, yaxshi naslarina undan umid qal saniz boladi. Allah ta'ala Nun surasinin tortinci ayatida,5:17Rasulullah, sallallahu alaihi wa sallam, yaqtab qalashunday digan, wa innaka la'ala khuluqin azim, siz shubahasiz, nahayatta ulkan khuluq sahibidir sizdir, maqt digan. Buna imam-ud-tabari, innaka ya muhammad, la'ala adabin azimdir, ta'wilqigyan diganlar, ey muhammad, siz nahayatta yüksek adab sahibidir siz diganlar.5:44وَذَلِكَ أَدَبُ الْقُرْآنِ الَّذِي أَدَّبَهُ اللَّهُ بِهِ وَهُوَ الْإِسْلَامُ وَشَرَائِعُهُ6:07Manashu ayatini, wa innaka ala khuluqin azeem ayatini, innaka ala dinin azeem, dit, taawil qigani kallar. Siz, ayatda, buyuk din sahibidir siz, dit. Khuluqini din, dit, taawil qilindi. Khuluq, bu, kamil din digani. Islam digani, iman digani. Kimni khuluq chirali bosa, dini chirali boladi. Kimni khuluq yaman bosa, dini pas boladi. Yaman ahvalda boladi. Allah hasrasin.6:37Bu nasana hayatta, tarixta isbati cili kub bugan, xadru kukunda ham bu nasa, dimak korunub turgan nasa. Tarixta ki isbati shuki, awwala hammamiz ergesha digan taygambarimiz Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam wa uqshinin sahabalara, bular in khulqi qirali adamlar bolishgan. Ularna hammalarna ham adil dit tariflamada sahabalarna. Adil digani bu fucurga verilmaslik va7:06adamilik sharplarga raqaya qilish digani borabim. Buna mukqablida isa adashkan taifalar borishkan ularna diyarli hammasina, ya ki akslaryat qismina akhlaqi yaman bogan. Ular da shu badxuklik, xayaslik, qopallik, xasad, ghibat, ighwa, bogdan, amma musulmanlarga zulum qilish, ularga zarar yitgazish, adashkan taifalarna kornub toradigan, bordib toradigan sifatlari bogan.7:34Amma ahli sunnah wal jama'aysa, haq yoldan baragan, Rasulullah basharat edikan, 73 taifa nin icida jannatka baradigan, haq yol, tohri yoldan baragan ahli sunnah wal jama'aysa, awal baslab Rasulullah zamanlardan baslab, hazgikun gecha, ulazmin khuklar Allahda ajaralib durgan. Yani, yaxshi khukli, sabirli, bardasli, kin skirli, kin yurekli,8:03sharmu hayali, ağır basiq insallar bolishkani. Endi yukarda biz adil digan suzunu esvettik. Adil bu sahabalarga verilgan sifat. Ularzan kingi, auladiga isa bu sifat verilmagan. Shunik shun hadis alimlariyan, hadisi qabul qilna digan adamda ikita shat bolish girek digishkani. Oda sahih hadisinin beşta sharti boladigan bolishkani. Shunik ikitasa rawiga baliq.8:34Yani iki te, shert rawide mawucud bolish gereksini bitlase adil, bitlase dabit. Adil digani, insanin xulqa ya baliq nasla. Unin etqadi, xulqa, qirali bolishi. Yalgan gapirgani, umuman istiligan bu maslin gerek. O adamdan yalgan sadir bolmagan. Va o fizqu fucurundan sadir bolmagan. Yani, xuluk yama halatlar korolmagan. Bakin,9:01insaniyliknin ham qaidalarga rayakilib yurgan adamiyyligi zahir ustun insandan ortasti in hayatta adamgarciligga rayakiladigan adamiyyligi yuxsak insandib taniligan adam bolishkirik. Anasinin hadisi kin sahih boladi. Bu masam, unin hadisi alinmaydi. Bu sahabalardan birdagi taifalarga, sahabalardan kinglarga,9:28tatbik qilinad, shu qayda tatbik qilinad, sahabalarga isa indi imaz, shunkurlarin hammalara adil lib karalad. Fuqahalar isa, indi addi adamlarga nisbatan ham shu qaydana tatbik qilisad, adil bomayan adamda guvahligi qabul bomigdi dishal. Guvahlig harqananda uchiraydi. Nikakda guvahlig kerey bolad, basbishta guvahlig kerey bolad, addi sudlarimizdan bazan guvahlig ordada otad, ushe gapriyatkan adamning,9:57xulqiga qararadi. Unin itqadidan, yanaday, xulqi ham chiraili bolishkirik, undan yalgan sadr bumagan, wa u fribgarlik, aldamchilik, yakin, gunahlarga berilmagan, adam bolishkirik. Yani katta gunahlar, xatalar, kamchiliglar, hamada yam sadr buladi, xatalar, sahabalar da ham sadr bugan, bunar sahadir aytliyatgan yug, gab bundu emaz, xatada emaz, xatak koyish.10:24ya ki bazbir gunahlarini bilmi qilib qoyish, bu narsi usuda kechirdikanyan, yox, gav, gav insani umumi tabiyati khusursida kechirdik. Umumi xalati, unin, umumi qiyafasi, nimadan ibarat, shunga karalada. Bu yoxdaga insanlar, hamma insanlarga, manashu, adil, digan, tavsivs, tatbik qilinada, adil bu magan adaminin guvahligi qabul qilibmayda. Shundayikan, harbir musulman xulqini qirayli qilishi, u uzinim imaniga,10:55islamiga bagli qinarsa, kimki ahiratdan tashvishi bosa, iman islaminan tashvishi bosa, xulqugi nazar salishi gerek. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, uzlari xulqlarin hayatta qirani, insan bolishlari bilan bir qatarida, yaxshi xulqda qilgan targibatlari yamcida kucidi bogan. Mana shu peygambar alaihi salamnin, mana shu mavzudagi halislerden bazilarini eslab otaniz.11:26Abu Dawud ruwayat qigan hadis, أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا Didilar, monullarinin kamil iman nisi, ularinin khuluqi in qirali bolganıdır. Demek bu yuqarada itiganimiz, yaqsh khulq, kamil iman alamati ikanligini qorsata digan hadis. إِنَّ الرَّجُلَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ السَّاهِرِ بِالْلَيْنِ الضَّامِئِ بِالْهَوَاجِرِ11:54İnsan qilayinin xulqi sababdan kecalari ibadat bilan bidar, kunduzlari cazirama isqalarda rozadar bolgan adamnin darajasi irshad. Qarayn, kecalari tunlari turub ibadat qidish, tahajjud namazari uqish, hamme qiladinyan ishmin, hamme dastanch qiladinyan ishmin. Ya ki bu, masam, zaq, kundlarda, cazirama isqalarda, roza tutush bu, hamme.12:23U dastanchiqa digayn ishmi? An timanchi pahlavaniye kelayan buni dastanchiq mi? Allah asan qiyan adam qilaydi buni. Allah asan qamasi qilay mi yidi bu ishni? Qiyin ish. Desh mahal namaz zora u qiduy baz adamda. Bazda uman uqo mi yidi. Uman roda tutu mi yidi. Bazda zora tuta di. Bazdalar isa har kuni ki jasturub tahajir u qidi. Va kunara kunara roda tuta di. Sigdi mi yidi kuni uzaqa.12:53qimdir har iksini qiladi, bunusini qiladi, bunusini qiladi, kimdir bunu qiladi, bunu qilami idi.13:24Indi Allah kimgi qaysi nisni ataqilin nasib itadi, ozi biladi, insan en muhimi demin qulqini qilali qalishki harakat qalimagi lazim iken. Yana Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitadilar, Ahabbu ibadillahi ilallahi ahsanuhum qulqan, Allahnin bandalari qida. Allahki en suyukli bolgan insan, qulqi en qilali insandır. Allahki suyukli bolgan insan cenneti kirami idi.13:53Allah ka maqbub suyuguli bulma gun che unu duas qabli bulmidi. Bu duniyada insan suray digan, dua qalar digan nasa judiyam kob. Osha nasalar ni yuniga tosi bub qalad. Inda min ahabbikum ilayya ahsanukum xuluqan. Xulqiniz en qirali bolganiniz mingi en maqbub kishlardandir. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam han qulq qirali adamni yaxsh goradlar va14:21Anashu xulq yaxshi odangina tayganbar alayhissalamga yaqin bolada. Wa xusnul xulq, wa xusnul jivar, ya'murani diyar, wa yazidani fil a'mar. Xusnul xulq wa yaxshi qoshnikilik yurtlarini abad umurlarini ziyada qilada. Qaray, acaib falislara. Yaxshi xulq wa yaxshi qoshnikilik yurtlarini abad qilada. Bugun yurtlar xarab, sababini madan. Yani kub jayda, kub muslimalarda yurtta xarab.14:52Ya ki bu mesam, o zara janjan, o zara kelish movchilik, ildizi, manashvirda, xusnu xulk, yaxshi qoshnichilik, yaxshi qoshnichiligan xulk qa qirad ozi, xulku yaxshi bu mesam, yaxshi qoshnichilik qilami idi, xusnu xulk bunin ildizi, xulku buzuq, xulku yaman, tarbiyasi yaman, ala unin uydayan halawat yuk, mahalasdayan tinslik yuk, shahara agar o,15:21Adem balasa namaz uqish.15:52insallar orasni islah qilish wa xusni xulk sahibi gulishtan hamkur afzallag dhrar amal qila alnayda. Namaz wa adamna orasni islah qilish, xulqi chirayi bol birish. Ein uluq amal, ali amallardan. Inna min ahabikum ilayya wa aqrabikum minni majlisan yawmal qiyamati ahasinikum akhlaqan. Minge syukli boladiyaniniz wa qiyamat kuni minge in yakin olumda suradiyaniniz.16:21xulqi qirali bolganlarinizdir. Qiyamat kuni ağır kun. Hemeni baside bar. Kimdir qamal masligi mumkin? Kimdir olcan masligi mumkin? Kimdir qina qasalim masligi mumkin? Amma ol masligi mumkin mi? Qiyamatke bar masligi mumkin mi? Qiyamatdagi azabu, qubad, dahshetlerden qutulup qalishi mumkin mi? Yok, hechkim qutulmidi. Qiyamatnin qandaydir bir qisin dahshetini paygamberlayam korshadi. Awliyalaram tartishadi.16:51Siz bilan biz, ya Allah, Allah oda asan qilsin. Qiyamattan qorkan odan, demak, qanday qilsa qiyamat günü ishi asan yengil bol ishini, yollarin qidiradi. Manan yollari? Aldindan ayit qoyliyan. Yengi shantini zat Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayit qoyklar qiyamat günü mange yakim boladiyanimiz, mada shukhulqun qizchirali boladiyan. Kim ki Rasulullah ki yakim bolsa, insha Allah, unin ishi asan boladiyan.17:19Zaghda bugallarini ishqim. Wa inna min awghadikum ilayya wa ab'adikum minni madisam. Yawman qiyamati sarsarun, wal mutashaddiqun, wal mutafayhiqun. Mingi in yaman kurnadigan ingiz. Wa qiyamat kurni mindan in zaghirda qaladigan ingiz. Safsata bazlar, gabbazlar, sirgablar. Wala mutafayhiqun. Mutafayhiqun kindib sura ishganda.17:48Al-mutakabirun didlar, mutakabirlar. Bular, bular na ahvalu aghurs, kibirli adamlar. Wa ghabbaz, shafsatabaz adamlar. Kob ghabbi yakhsh koradiyan, ghabri uradiyan, ghabri uradiyan, ama amma amala unga khalah bugam adablar, ma'udu billah. Ular Rasulullah dan uzada qabkidar ular. Azqalu shay'in fi mizani l-khuluq l-hasan. Tarazuda ing aghorki ladiyan nasa yakhsh khulqdur.18:16Aksaru ma yudkhilun nasal jannat taqwa Allahi wa husnul khulq. Adamlar eyn kob jannat ka kirtadigan ish Allahnan taqwa qilishi wa yakhsh khulqdir. Jannat hamma miz arzu miz ku, hamma insanin arzu qiladigan jannat. Bu jannat ka eyn kob kirishka sabab boladigan, yani kob ciliknin jannat diga, shu sabab bolad, yani taqwa wa yakhsh khulq. Wa aksaru ma yudkhilun nasal nara,18:46al-famu wal-farj. Adamlari in-kub dozakke kirtadiyan nasa aqiz wa farj. Aqiz wa farj. Aqiz yaman gaprani gapradi, khunu gaprani gapradi, yaman nasarani yidi. Shibilan dozakke tartalib kitadi, na'udhu billah. Farj. Nafs. Nafsini cilawlayi bilmaydi, xayasini himayi qilalmaydi, iffatin himayi qilalmaydi, na'udhu billah.19:19Ana zaimun baytin, zaimu baytin fi rabadil jannati liman tarakal mira'a wa in kaana muhiqqan. Min haq bolishiga qaramastan talashid tartishini tarik qiligan adamchun jannatin kiti dagi bur uyiga kafilman. Ya Allah, haq bo, haq boganini bilmiturub, haqliginda aqliyitmiturub ma haqman dib talashidigandar. Kamma, nahayat tuku.19:45Rasulullah xaq bolusini bilib turu, xaq ikanini bilib turu bu qanbusiyam talasib taltish orinda faydas yox talasib taltishdan, fayda yoxlik aytirigan, sinchun unna oznit digan adam, ga Rasulullah jannati bir qetidan, bir uyu ge kafil, senge naqd usha uyu, diyet durur. Wa bi baytin fi vasatil jannati liman tarakal kadiba wa inkana mazihan, min hazirlasib borsaham, yalgan gapirisdan, oznit digan adam uchun,20:14jannatin ortastan bir uyga kafilman, yalganini tarqili suna qimmat baxa narsa, jannatin ortastan uy berliski arziliyan narsa, umman yalgan, umuman, uzdan daf qilish, hazirlasib busiyam, umuman yalgan, gapirmastiz, yoki gap aylantirib, uch, biyam yalgan gi karad. Buna qay masdi, buna qay, buna qay tushunmavsiz, buna qay di ozu, toru tushunmavsiz, biyam yalganini bir turu, umman yalgandan vazgechib, tograsini, ortasini, tograsini tan alish,20:43bu jannatni urtasdan oy berliske layiq bola digan chirali xislat. Wa bi baikin fi a'lal jannati liman hassana khuluqahu. Min khuluqini yakhshilayan adam uchun jannatni en yuqaristan ber oy berliske kafilman. Ajaib. Jannatni en urtasdan, en yuqarisi, en ali nuktasidan.21:11jay berlari, uy berlari kimde? Xulqini yaxshilagan orangi. Demen, xulqini yaxshilash mumkin, xulqini tuatish mumkin. Şeyh al-Bani, məni, şu hadisinin şarkıda, yana bir rümayat qilinyan, bunun manası gerix, lafraq bogan hadisinin zaif digan, yani, agar bir taq, agar bir taq jaydan...21:34qoq qoq qoq qoq qoq qoq qoq qoq qoq22:04atraf digilaya mungi yaxshi momala qilib, suni qarasini qorishka xarakat qisa inshallah tuz olad. Cannafi qirish dimak xukna yaxshilashga baliq. Biz hazir kentirdik manashu anta hadis bulani hammasiyam Shaykh Albani Rahimahullah tamandan sahiq wa khasan dit tasnif qilinyan hadislar. Hammasi itibarga malik biz mungad qati, ciddi aman qilishimiz lazim bugayan hadislar.22:32Biznə həyatımızda nəhayatda ahamiyyati katta. Xulq yaxshiyan boladi, yamanan boladi. Haqh yaxshi bolsun, haqh yaman bolsun, adamzat həyati qi ciddi qatdi tasir odgazadi. Insanın həyatini yorul, uzgertirib yuvaradi bazen. Xulq. Yaxshi xulq, yoki yaman xulq. Insallar cəmiyyatın rıvaci üçün xulq nəhayatda qatda tasir korsatadi. Insallar bana bu həyatda qanqa muhafaqiyatlar, yoki qanqa yudquzduqlar.23:00ya ki bala afatlarga uchuray idilash, gulani har burda xoq tafirli nuktalarda turgan boladi. Insani katta-katta muafqiyatlarini, yaxshirigilarini qolga kertisdiyam, unimi qolqoga balog jihadlar judiyam, kob. Yaxshi tarbiyalini agan adamlar yaxshirigdan baslad, yaxshi tarbiyalini agan adamlar kelecayda kob, gini yaxshirig korad. Yaxshirigdan tarbiyasi yaxshi bomani adamlar kelecagi anca manmalarga tolog bolad.23:30qiyin bolada qida asasin, kiliş moqi ila, nizalar, ulanin bertarab qilişta yaxshi xulquli adamlar rolu oyinashadi. Ulanin tasirlari bolada, ulanin tufaylidan nizala halbub kitadi. Muammalar hammasi yechiladi. Aksinche bosa, xulquli yaxshi mas adamda muamma payda qiladi. Nizalani kirtirib xikaradi. Ulanin qizini xayati diyam, baxqilani xayati diyam, ankiyatashvi xilargiya sabab boladi.24:02Xulqu yahshu adam halka manfat yedkezish yolu da ozunu aramdan, ozunu rahatdan vazgecadi. Ula faqad xulqu yahshu adam nadan boladi? Ozunu damali diyan vaxti boladi, ozunu nabari damali diyan fayti boladi, yaki uxli diyan mahal boladi, basqa qala diyan boladi. Xulqu faytilarda isla toru kip qoladi. Xulqu faytilarda isla toru qip qoladi. Xulqu faytilarda isla toru qip qoladi.24:31qey qeym astan, ya qey bujmaym astan, ish nasda bulmagin deyab, bu tabi narsa, deyb yuragini ken qalib, shundi imam-imamlargi kirishib, fula dina faq qaladigam adamlar, monshi ozn-i, nafs-in, raqat-in, arta-raqa suraali digam adamlar. Bula faqat yaxsh khulqdan qelad. Khulq yama adam, ish qaqshan ozn-i aramdan vazkech miyid, aramdan vazkech yandiga pul talab qalad. Ya qey unay evazga bar narsa talab qalad, xob man, uyo qodan qala man, xob man,25:01qozun dama la digim paytum unga dimak torqib qoladi, basqa boladi, buni i wazgi nima boladi. Un i wazgi sawab bolad disi, chub mido, un asada. Bila man sawab bolisini, dekin, biya qo nima boladi, ditura da. Xulqo yama adamdar, harxil qirayi dama lan qizishi boladi. Qalib qirayi li shiarlan vortiga tashli di, qotar chqadi. Amma buf unga faqad nukab boladi. Un yalqan qiligini bir kor nishi boladi. Un qirayi li sozlari yam yalqan.25:31U faqad naubatdagi yalqanini toqiyatkan boladi, adamlarini yana naubatdagi bir allamchiligi boladi, u uzun shafsi manfaatlarini kozuladikan boladi. Adamla muni bilishari, dushunadir, undan narazi bulshar, undan Allahan narazi boladi. Yaxsi gapini uzu bundan ish bitmidi, qirayli isharilini uzu bundan ish bitmidi. Avvala u uzun xulkini tuzatsin, uzun qalbini tuzatsin, imani, etiqadini tuzatsin, kin qirayli gapini gapirsin.26:01Ya unbiya, u amaq qatsinin. Yana addi misallar, hayattagi misallar, shki, yaxliqdan tarbiya almagan, yaxs tarbiya almagan, qiz qatda bolub, bir jagi kerim bolad. Yaqi, yaxs tarbiya almagan, bala qiyo bolad. Qigin, unin, uzu qatda bogan sayin, muammasiyan qatda bolu olad. U bravna, hanadana ge barib tushib, ur nini tapa almaydi. Qatda bol, qagam, bosiyam, uzun tuzartisini bilmese, ahir bar, quda andalani vortasda. Sauluk bolad, nizala.26:30Bunaq nasil ahiyatil rasiyam kopu, quda lavrishqaya astaghfir Allahi na'uzubillah. Yaq biradarlavrishqaya astaghfir Allahi na'uzubillah. Nimadan? Xulkni yamanligi dan, xulkni yamanligi dan, tarbiyani yaxshi masligi dan. Xulchun hamamiz xuda asrasan ozimizgi ixtiyat bolilik, xulkimizgi qaraylik, vakim, ballarimizgi yam qaraylik. Bugun bizni xulkimizdagi qusurlar, kamchilik, nuxsanlar.26:57ballarimizgi tasir qiladi, xo xuda asrasin. Bugun ozimiziki bilim midi, irtiki ballarimizgi korinadi, katta bolib korinadi. Ulaniki katta bolib qaytadi, azgini qiganiz katta bolib qaytadi. Indi katta bolse u qanchi bolib qaytadi? Astaghfirullah. Bola yaxshli gizan yaxsh xugli bolib tarbiyalanmese, u katta bolib, katta islana baslaydi hali. U yan pul tapish gerek, ishlaj gerek.27:28O camiyatka, qatda camiyatka çıqadi. Uxatda qatda camiyatka, maal-maala bilan çıqib baradi. Uxatda gilani hamasin tinqini bizu varadi. Unu qoligandaykin pul çıxadi. Pul çıxandaykin qigin ufiz qufucurga berlib qitadi. Kozuni ya basadi, haman asani pul xalkaladib. O iliydi, çünki yasli qidan üçüne qabal qatda bogam. Ota anasiyam, fakat pul haqda qepli çıxand. Fakat asasi işini pul xalkaladib.27:53pul bolsa kengelda shorva, deb ata anas unga orgesgan boladi. Keyn u balayan manashundi katta bolub, han anasani pul blam olchaygan boladi, adamga atilinayan, bashqasiyan pulga ilantar qoyadi. En yamana anayushundi adam mansabgan imanib qasa qi, u hakim bosa qi, wazir bosa qi, u prezimdan bosa qi, pasha bosa qi, en balanin kattasi ashundi kiladi.28:19Allah dan panah sureyimiz. U xafni bashi katta katta kulfatlani yadiradi. Mamlakatta xalakatki qarab sudridi. Inqiraz. Nahayatta agir-agir aqibatlar sunnankidi. Sabab? Xulqu. Xulqu yaman. Qirali tarbiya amagan. Yaxshi ataanasi bolmagan. Yaxshi ataanasi yaxshi qilmagan bosa. Anachuni. Astaghfirullah.28:48Agar u ilimni bugan busa chi? Yana musibatilarini bura. Ilimni adamlarini chi, yana xulqi yaxshimas adamlari curab turadi. Ilim agan, alim bugan, adam bumagan. Alim bulish asan, adam bulish qiyin. Diganda shubolab, yana tarbiya alish, xulqi yaxshib olib qatta bulish qiyin. Iliman qiyin, ilimanushan qiyin. Lekin, salishtirsiz, unan bu qiyin gaushir, yana adam bulish qiyin.29:17xulqu yaxshimas alimla bu xulqu yaxshimas talebaladan payda boladi29:46xulqi yaxshimas talebala, eddigi xulqi yaxshimas alim boladi. Bugun taleba bobtirib, oz ara munasabatlarina kirayini saklasi bilmasa, bir-bir bilan kirayini munasabatina uslasi bilmasa, riyakarligdan, maqtancağligdan, ozunu korsatisdan uzaqmubmasa, ozunu maqtanish, korsatish, ozunu adamlargi takdim qilish, korsatish ukun, ilim uqish, xaram, gunax, riyah.30:14azab buladi digan nasani, yaxshilab qalbagi jaqil u agan bu masa, u indi qadda bugan digin yanahan qattiraq kulfadilami ok kiradi, na oldu billa. Taygambarimiz wa sahabalar, taygambarimiz sallallahu alaihi wa sallam, sahabalar radiyallahu anhum ajma'in, islamini alamga tarqatiste ular tutuyangan in qadda tayancilerden biri,30:45Duniaga islamin tar karsita yardan bergan kulay vasita akbabladan bora en muhimi maishuk xoklari boyan. Kob orinda ularini tabiatlari dagi insani xislatlar, ularini xoklari dagi qalib bogan adamilik sifatlari ularini alib gerarkan nasilarini adamlar asanlig bolan, tezlig bolan qabul qislariga sabab boyan.31:14Insan bir narsana apkiganda, ta amma apkigandaya, miyaki bir hadiya apkiganda, qollarini yub, tazda avala, haliqi alib geletken narsasini bir qirayli edishka salib, yaxshi bir ustularini qirayli kornishini yaxshi qilib taqdim qilsa ki, haliqi alayetken adamikini asar raq, tez raq qabul boladila. Bu masam yuk, yuk, manashu xulk, manashundi.31:45Yaxshi sozun ayet edigan, islamin imanini adamlarga tarqat edigan insanlarnin xulqa, anay shimdi kirali bugan, vay shimdingi chun ham dinimiz dunyaga tarqalgan. Dinimiz habimi yergi qural bilan tarqalgan, emas, dinimiz cidi kob, yoyga, qural bilan tarqalgan, qural bilan emas, soz bilan, yaxshi muamala bilan tarqalgan xududlar, keyn, kotta, kob, Evropaga, yoki Amerikaga, Gharbga, yoki Sharqa,32:14Ixta yu, Yaponiya yu, Kariya yu, Indoniziya, Malayziya, ha? Milyon lab, yuz milyon lab, bir nechi yuz milyonli musulman yadaya shiydi? Soz bilan, khusnukhuk bilan, qirali, uslubla bilan tarqalgan. Dunyada bugun islam dinimizni wa musulmanlarin yullarga qal bol etken, muhamma wa musibatlarini incida kopkidigi asasisi imanimiz var.32:43xulqumizdagi qusurlarga baliq. Bizni xulqu atibarimizdagi kemçigiklarimiz, tabiatimiz və tarbiyamizdagi nuxsanlar, bunin sebebi, kufqiq sebebi. Mani shunlarga baliq, çünki mani oylab korin, muxa yuqarda imaydi voddiyik, mutakabirlik, janjalkaslik, riyakarlik, maxtanchalik, manmanlik, paski qishumaslik, daima odini sütkibbada, yuqarda alip turish, zulum.33:13Beraxmlik, xayasillik, bivafalik, bibirlik, besabirlik, shashqalalik, nashkurlik, nankorlik, uzin aibini kormasinan faqqat buralan aibini kor, mammalariya faqqat buralan aiblay u rish, bu nima dam bu? Bu qaysi saha ge keredi bu? Bu matematike ge keredi mi? Bu fizike ge keredi mi? Yaqibu siyasati ge keredi mi? Qaysi saha ge keredi? Bu akhlaq, addi, addi saha bo. Godakilarga berladiyan saha.33:43Xu terbiye, yani xulk, ahlak mavzusu degi sözler hazır yukarda biz sanaganlarimiz. Bungu dünyanı başiga külfat sorayetgen diyan mänşile, mənşi yalgançilik, mənşi zulüm, biz onu diktatura diyanız, onu biz qinaqlar diyanız, qanaklar diyanız, başka diyanız. Şu, dünyanı, musulmanlarını, həm başiga külfatlar, və musulmanları, o zarar ortalardagi nizalar, keliş, mavchiliyler, canceller.34:12həməsi, məsəl, ahlaqsizlik, xulkni yaxshi məsli. Biz, ahlaq mavzusu da kopraq gafilashimiz kerek. Ozu mavzulari kop, lakin, xulkni, qirayli qilash, tarbiyana, yaxshi mukammal amalgi alashirishini ustuza kop. Oylashimiz kerek, va, xarakat qilashimiz kerek. Bu barada kopraq darsila qilashimiz kerek. Oqshimiz, oqtishimiz.34:41bilganlarimizgi amal kalsiniz, amalda korsatsiniz kerek, hulqimizdi muntazamiz islah qalibarsimiz lazim. Xunikun, sizlarni itibarinizgi biz havalaqli etkin, mana bu turkum sohbatlarimiz, biz bunu gozal hulqlar silsilasi deb namlasimiz mumkin. Mana şu, bizding hayatimizdi, bizgi uchiri etkin, yolimizgi dogal bol etkin, tozuq bol etkin muammalarimizni, laki basimizdegi kulfatlarimizni,35:10musibatlarimizne daf etish caurasi bu. Mara shu yolda qilniyatkan bir harakat, va insha Allah, qirayli bir muhid wujudgi kilişi, yakshi bir cemiyat wujudgi kilişinin asasi amillardan biri. Buna sa, barche uçun, qodikla uçun ham, yashlar uçun ham, qatlar uçun ham, farzanlarga ham, ata-analarga ham, fukaralarga ham, padişahlarga ham.35:41Prezidentlarga ham, uladan bashqasiga ham, hamma-hamma uchun, kerey narsama. Zarur, faydali, bu ham dunya, ham uxrawi, manfaat bolada. Hamma, cihat bolada. Yanti manashu orundaya, hana bar narsaga bala ilidi, ilim, fan. Akhlaq bu tarbiya, koprak tarbiya digan cihati bar. Talim, tarbiya, tarbiya. Talim, tarbiya dimiz. Talim, ilim uqtish. Tarbiya, tarbiya lay.36:13Allahda manaları bar. Lekin, birga zikir qilnada. Ayrim, talagalar ilim diganda akhlaqna sabgi alishmaydi. Baz adamlayam shundi. Akhlaq indi bu akhlaqdi, bu adab akhlaq. Yul yul ekin organikyasi boladi. Ilim bu ilim, bunu oturib qatda oqish kerek. Bu, baska ilimlar qatarida turmaydi, deb oylashadi. Amma bu ujida qatta xata. Bunga bitda dalil.36:43shayq allana abdurrahman bin nasir as sa'di qin qadirgi zaman davatgan allamalar dan birlaran buqshi xan fiqhu, tafsiru, hadisu, usulu, aqida barasdagi qozu kuringan allamalar dan birlaran buqshinin fathurrahimul malikil allam fi ilimil aqid, aqaidu, atawhidu, alakhlaq37:15wal-ahkaan il-mustambata minal Qur'an diyan kitablari da, shindi yazganla ki, Qur'an-i Karimdan olna diyan ilmlar haqda yapirganlar. Buqshi, Qur'an-dan olna diyan in asasi ilmlar uch qisimga bulnada. Bara, ilm-i tawheed wal-aqaid, ikintisi ilm-i akhlaq, ikintisi ilm-i ahkam wal-mu'amalat. Ilmlar uch qisimga bulnada. Asasi muhim ilmlar, insaniyat uchun,37:46Kerey boladiyan, bu duniyasu uchun ham, ahiratu uchun ham kerey boladiyan ilimlar, uch kusringi bolinadi, tawhid ilmi, qisqa shayitsek, akhlaq ilmi, ahkam ilmi. Anman ahkam ilmi diganimiz, ushe muhim, kobchilik shunyit var verimiz. Tawhidam shundi, muhim, insanin tawhidi, etqadi, torum osa kin unin amala qabul boladir, torum. Uchun, bunga qatta hamiyat derladir, iman, brinchi amal.38:17iman ketirib, tawhidini tushin chani toghri lax kirek. Kiriyin un a'mallari qavul boladi. Verdiyam ayitir edikan, tawhid ilmi shundayi muhim ilmi. Uchim siyam, qovcilika tushinarli ilmi, muhimligi tushinarli, ahqam ilmi, halal, haram, fiqh ilmi hamas yun ishidan, taharatu, namazu, zakatu, hajju, ba'yu, nikahu, talagu, basqa basqa vaha qaza ilmi, ahqam ilmi, muamalat ilmi.38:45Nihayatda chukur ilm, king, bu shari'at ilmi, bun urt asbidagi, manashu, ahlaq ilmi, bu anchilinchi adamlari nazardan qab kitadi. Bun atori iken, demak, ilmlar qatarida ahlaq ilmini, yani, insan yaxsh xolqda ige bolish, ba yaman xolqlardan uzini saklash, bu barada kop oqshimiz kerek, oqdshimiz kerek.39:14organishimiz, va orgaatishimiz, va unga amaqishimiz girik, va daima manashini Allahdan sorab, dua qilib yurishimiz girik. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ahlaqlarini tuzatishga dua qilib yuriganlar. Qarim, uzlari khusni khulq sahibi, bacheqi ibrat namuna bolgan zat, dua qilib Allahdan sorab yuradila. Demek buhan, buhan ibrat. Bizan sorab yurishimiz girik, bizan dua qilishimiz girik.39:45Allahum mahdini li ahsanil akhlaq, fainnahu la yahdi li ahsaniha illa ant, wasrif anni sayyi'aha, fainnahu wasrif anni sayyi'aha, la yasrifu anni sayyi'aha illa ant.40:15çünki yaman xurqlarini faqad seni uzingine daf etesemdi soriganlar. Allahdan sures bilan birgah harekat qaliximiz kereyn bolad. Bu ilimni etibarili, nahayati etibarili ikanini yana bir cikhatishindan ibarat ki, biz agar aqaiz kitablarigan, nazar saladigan bolsak, uşa ilimlarnin in basliyatura digan,40:46Insani duniyadagi amallari qabul boli sharti, tohru etqad, iman dedik. Ana shu, aqaid kitaplari da akhlaq uchun ajiratliyan urullar bar. Demek, bu hamshini kursatadi ki, aqaid ilminin bir qismi bu. Cümladan, masalan, aqid ay tahawiyyada, ay tuladda, wa nat tabi'ud sunnata wal jama'a, wa najdani bul shududa wal khilata wal furqa.41:16Biz sünnetke ve cemaatke ergeçemiz ve Allahı da korunup qalıştan gayri tabi'i xalatlarga kriştan ve xilaf tezgari yol tutub, acralib bolunib keçilerden saklanemiz digendir. Ve nuhibbu ahli al-adli wal-amanah, adil ve amanat ahlini yaxşikoremiz.41:44wa nubqidu ahlal jabri wal xiyana, zulum wa xiyanat ahlini yamankoramiz. Demek, muslimallar xiyanattan, zulumdan, jabru ustamdan zaburishlari kerek. Zulum qilad, zalim qilad, yurgan adamlana himaya qilaburish, ilan yalaga tushu alish, bu aqaid, tarab qilad, yan narsayimas, balka aqaid, boshandi ishlani qilawchi, zalimlana yamankorish, biyan aqida kitablarda.42:13Yazilgan biz ulan yaman koramiz. Zulm qidatgan dan haqqa, zulm qidatgan ya ki yoganchilik bilan, umuot qadatgan adamlana, xiyanatkarlarna, yaman koramiz. Yani xingi uxshash misallar imamu sabuninin aqidat salaf digan, fi taqriri li aqidatis salaf, salaflar aqidalarini bayan qilganlar da yazganlar.42:40wa yatawasawna bi qiyami l-layli nis-salati ba'da l-manam. Ular, yani salaflar, biz irgesedigan zaqlar, salaflar, ahli sunnah, ularnin sifatlara, qanakadigan biz sifatlara, yani itqad, iman, muhim-muhim nukalarnin qatarda, wa yatawasawna bi qiyami l-layli nis-salati ba'da l-manam. Uxlagan ninkin, turub,43:07Qiyamun laylni bacaqlişke, bir-birlarni çakradilar. Wa bisilatil arxami ala xtilafil xalat, har qanday xalatlardaha mislayi rahamni işlab barışke, qarndash rukhçilik reçtalarini mustahkem tutiçke buyuradilar. Wa iftishai salam, ozara aralarda salamni aşkara, qira iliqlib berişke çakradilar. Wa itaami ta'am.43:34Ta'am ulashka, yani sahawatli bulishka chakradlar. Wal rahmati alal fuqarai wal masakin wal aytam. Faqirlar, miskinlar ve yetimlarga mihriban bulishka chakradlar. Wal ihtimam bi umuril muslimin, musulmanlarnin, omme musulmanlarnin, omme islarga ahamiyat bilishka chakradlar.44:00Wa ta'afuf fil ma'kali wal mashrabi wal malbasi wal mankahi wal masrafi wa sta'in fil xayrat. Yimaqda, içimaqda, kimki ishta, aile kurushta, sarf xarajat qilishta, yaxshilikka intilishta, pakizalikna uzlariga lazim tutadilar. Orta xal bolib, uzlarina pakiza istifatlarina saklaydilar.44:27wal-amr bil-ma'ruf wal-nahi anil-munkar, ular yahshilikka buyurub bur-burlarna, yahshilikka chakradlar, yamanliktan qaytaradlar, wal-bidari ila fi'anil-khayrati ajma, yakhshi ishlarin ham-masana, iqchidan burar nasib, qamida ham-masana, bur sanat ham-masi getin, kullardan ki gancha ila acibarcha.44:53shashiladilad, shashiliske chakradilad, yani qolinizdan kelebiyan bir qiçkinda yaxsi ishbosiyan qaldirmayn, tez-tez ghanimad bugun. Bugun shu qiçkinda ishni qilishke korbigniz yetadi, erttagi qattarani qoshib qalamandisiz, erttagi bunusniyam, unusniyam qilamasnigiz munkin. Shun, shun, bugun ayalizdegi turbtima, qiçkinda nasda nazariz ilmi qalmasin, qilivalin shu qiçkinda ishiyan, balki erttagi qiladiyan ulkan ishizge shu paydi var bolada, erttagi ulkan ishini...45:22qilishka manashar ayit diganda usha kichkina kecha qilish qiliq qoyshiz kirey bugan, kecha qoyq qoyshiz kirey bugan, podiyalar qoymaganiz uchun, kecha usha, yakin, yani, bugun ushanin nazarizgi ilmi, bu kichkina narsah diganiz uchun, dertiga, hech nasiga yaraksiz gob qolishiz, dan xudu arsrasin. Ximchun, yaxsi islanimi hammasiga ulari chakaradilar, wa ittibati qayishari aqibati tama.45:52Tamaagirlik tikun xorliknin aqibatu xunu yalan bolishdan ular saklanadilar. Ixtiyat boladilar bu ishladan. Vaya tawasawna bil haqqi wa sabr. Haqiqat wa sabrga birbirladilar. Aqidatu saraf wa ashabil hadis ishabuni. Manakorin, aqidi kitablarida ahlaq ge belgan urunlar. Bu hadiri sanaganimiz? Ahlaq qa.46:22taalluqli masaralar, xulqda taalluqli masaralar. Lekin, bugun kunda, insallarini icilarida, adamlarini icida, ilimga, gu yaw ki, uzini bagisilagan adamlar, ilim ahli, yaw ki, talebelarda, xulqda, yaxshi, bumagan xualatlarini ucet qalas. Suzlar, tawahid haqda, iman haqda, yana, falan haqda, yaw ki, bazı amallar, yaw ki, cihat haqda, yaw ki, boshqanar haqda,46:51qatdi qatdi sozlarini, qeplarini qeparladiku, lekin axlaq qaqigandi bir klub qoyadilar. Axlaq qaqda qepirsiz, xoq, odaq qaqda qepirsiz, xoddi bir zaif, boshashgan, xoldan ishkem yedigan, xizlazhdagi yaram yedigan adamla, xunaqa boladi, mulayin tabiatli boladi, xop-xop taqsir, xop boladi, xunaqangi bir, betin, xu tabiatlar, o xunaqa, nabur ilmda,47:19qozi korunmagan, nabir ilimmi qayillatmagan, nabir jihad qayillatmagan, tawhiddi yaxshi bilmagan, ilimmi yaxshi bilmagan, qashqa, yashqa, ndibini ortista majniqa yoldi bular gerdi, kimdir pas nazar bilan qaray diganlar bolada. Mawjib talabalar nixida, yakin alimlar diganlar nixida, shundaylar bolusya, ixtimal, lekin bu, bradarlar, xata bo, qatta xata bo.47:48dininin üçden birini ustiga chizib yaf koyish bolad bu, dininin üçden birdan ozini ozu mahrum qilish bolad bu, yukarida Allama Abdurrahman As-Sa'adi Rahimahullahning tariflar bulan iti digin busik, iliminin üçden birdan ozini ozu mahrum qilib bas kishgan bolad bu, Allah huzurga chalachilpaadan bolib borad, harkanchi ilimi boseyam, loki harkanchi amali boseyam, kopkina rosi kopla ulkan ulkan amallarini qilib,48:17Amma xulqit naqar ahvazda sudralib baradim. Allah huzuriga. Allah hasrasim. Bir xulqi ibadatlar rasayam yaxshi, kunduzlari roza bilan ota digan, kechqururlar ibadat bilan ota digan. Amma triyaman, bir ayal haqda gaprishkanda Rasulullah, u yin faydati yok, u dozakka baradir. Diganla. Yana bir ayal issevnaqa qob ibadat qalaami idi. Dikim xulqi qiraani. Sozi shirin.48:47O cennetke baradi, diganlar. Demek, qolqu ativarinin ahamiyyati hayatta yan, dindaya yan, dunyada yan, aqiratta yan, na hayatta balant. Bunu biz esimizden çikarmaydik. Agar biz bunu tüsülsek, insha Allah, qob yexilgilergi eshamiz. Qob muammalarimiz halbol adan quda qalasa, va biz Allah huzuriga yar yuz bulan.49:13yaxshi saaliq amallar bilan, baramiz, kok gini sabablar bilan, baramiz, Allah hamimizgi shuniki yaxshi nasib etsin. Shunchun, marab, ozimizgi avvala, ozimizgi nisbatan, shuna san talab, xoqimiz girek, xoqimizli daim, muntazam islaq qalib baraylik, har guni, numadar kemçiligimizi ozimiz tapib, shunu tuzat eylik, baballarimiz diyan, boledigan, boledikan, nuxsanlaran, shirali muamalagan, yaxshili bilan, mulaimli bilan, tixuntirib, orgati barishka,49:43Allahumma ahsin akhlaqana kama ahsan takhalkana. Allahumma aslih qulubana wa niyatina wa akhlaqana wa a'malana. Allahumma allif bayna qulubina wa aslih data baymina. Allahumma ahdina li ahsanin akhlaqa wa la yahdi li ahsanina illa ant. Allahumma asrif anna sayya alakhlaqa wa la yasrif anna sayyaha illa ant.50:13سبحانك اللهم وبحمدك أشهد أن لا إله إلا أنت أستغفرك وأتوب إليك السلام عليكم ورحمة الله وبركاتهعرض النص كاملًاالتعليقاتلا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.