خلاصهٔ فقه میراث
خلاصهٔ فقه میراث By: محمد صالح العثیمین Source: IslamHouse.com · محمد صالح العثیمین
من الكتاب
الصفحات الأولى من النص. افتح الكتاب أعلاه لقراءته كاملًا.
*
ٔخالصه
فقه
میراث
بسم
هللا
الرحمن
الرحیم
سپاس
و
ستایش
مخصوص
پروردگار
جهانیان،است
از
او
یاری
جسته
از و
او
آمرزش
می
خواهیم
به و
سوی
او
توبه
می،کنیم
از و
شرارت
و
پلیدی
نفسهای
خویش
و
اعمال
بد
خود
هللا به
پناه
می
بریم،هر
کس
را
هللا که
هدایتش،نماید
کسی
نمیتواند
گمراهش
کند
و
کسی
که
هللا
گمراهش،کند
هدایتگری
برای
او
نیست،و
گواهی
میدهم
که
هیچ
معبود
به
حقی
هللا جز
نیست
که
یگانه
است
و
شریکی
ندارد،وشهادت
میدهم
که
محمد
بنده
ؤفرستاده
اوست،هللا
بر
و او
خاندان
و
اصحابش
و
کسانی
که
به
نیکی
از
آنها
پیروی
نمایند
درود
و
سالم،بفرستد
اما:بعد
این
رسالهای
است
مختصر
در
رابطه
با
علم
میراث
مطابق
بأبرنامه
درسی
جدید
تعیین
شده
برای
سال
اول
دبیرستان
که
به
شکلی
آسان
بیان
شده
و
با
ذکر
مثال
توضیح
داده
شده
است
من و
آن
رأخالصه
فقه
میراث.نامیدم
هللا از و
متعال
خواستارم
که
این
عمل
مرا
خالص
برای
خود
گردانده
آن و
را
برای
بندگانش
مفید
قرار،دهد
که
اؤبخشنده
بزرگوار.است
۱-تعریف.فرایض
۲-
ٔفایده.آن
۳-حکم.آن
۱-
:فرائض
جمع
فریضه،است
به
معنی
مفروض
(آنچه
فرض
و
تعیین
شده.)است
در و
لغت
عبارت
از
چیز
واجب
و
مقطوع
یا
قطعی.است
در و،اصطالح
اینجا
عبارت
است:از
علم
و
آگاهی
به
تقسیم
میراث
از
نظر
فقهی
و
محاسبه(۱.)
1
۲-
ٔفایده:آن
رساندن
سهم
هر
وارثی
به.اوست
۳-حکم:آن
فرض
کفایه،است
یعنی
اگر
کسانی
انجامش،دهند
فرض
[کسب
این
دانش
و
پیادهسازی]آن
ازٔبقیه
مردم
ساقط
می.شود
حقوق
مربوط
به،ماترک
و
اینکه
کدام
حق
مقدم.است
حقوق
مربوط
به
ماترک
پنج
مورد
است
به و
ترتیب
از
قرار
زیر:میباشد
۱-هزینههای
کفن
و
دفن،میت
از
جملهٔهزینه
آب،غسلش
کفن،او
خوشبویی
و
اجرت
غسل
دهنده
و.قبرکن
۲-حقوق
مربوط
به
عین،ماترک
مانند
دیونی
که
با
رهن
موثق.شدهاند
(اگر
ماترک
مثالٔخانه
میت
در
برابر
قرض
به
رهن
گذاشته
شده.باشد
در
اینجا
باید
این
قرض
را
زودتر
ادا
کرد
زیرا
ماترک
به
سبب
آن
رهن
شده.)است
۳-حقوق
مربوط
بهٔعهده،میت
مانند
دیونی
که
با
رهنی
همراه.نیست
تفاوتی
ندارد
این
بدهی
هللا به
متعال،باشد
مانند
زکات
به یا،مردم
مانند
.قرض
۴
-وصیت
جایز
که
عبارت
است:از
وصیت
کردن
یک
سوم
ترکه
یا
کمتر
از
آن
برای
غیر.وارث
۵
-ارث؛
در و
ارث
کسانی
مقدم
هستند
که
به
فرض
ارث
میبرند
[و
به
عبارتی
سهم
آنها
کامال
مشخص،]است
سپس
کسانی
که
به
تعصیب
ارث
میبرند
و
سپس
آنانکه
از
بابت
خویشاوندی
ارث.میبرند
مثالی
برای
روشن
شدن:مطلب
شخصی
میمیرد
و
آنچه
مربوط
بهٔترکه
اوست
از
قرار
زیر:است
۰۰۱
لایرٔهزینه
غسل
و.تکفینش
۰۰۱
لایر
قرض
که
برای
آن
بخشی
از
ماترک
رهن
شده.باشد
۰۰۱
لایر
دین
بدون
رهن
(دین
مطلق
مربوط
به
حقوق
هللا
مانند
حج
و
زکات
یا
حقوق
مردم
مانند.)قرض
۰۰۱
لایر
وصیت.جایز
:وارث
همسر
یک و
خواهر
تنی
(از
یک
پدر
و.)مادر
اگر
این
فرد
تنها
۰۰۱
لایر
از
خود
بر
جای،گذارد
فقطٔهزینه
غسل
و
تکفینش
میشود
به و
بقیه
چیزی.نمیرسد
اگر
دویست
لایر
باقی
گذارد
صرف
غسل
و
کفن
و او
قرض
موثق
(رهن)شده
میشود
به و
باقی
چیزی.نمیرسد
اگر
فقط
سیصد
لایر
بر
جای،گذارد
صرفٔهزینه
غسل
و
کفنش
و
دین
وثیقهدار
و
دین
بدون
وثیقه
شده
به و
باقی
چیزی.نمیرسد
اگر
ششصد
لایر
بر
جای،گذارد
سیصد
لایر
آن
صرف
موارد
مذکور
شده
و
صد
ریالش
صرف
وصیت
میشود
و
لایر صد
آن
برای
همسر
است
و
لایر صد
آن
برای
خواهر.تنی
وجه
مقدم
نمودن
وصیت
بر
ارث
در
اینجا
از
قرار
زیر:است
فرض
یا
سهم
مشخص
هریک
از
زوج
و
خواهر
تنی
نصف،است
این و
نصف
برای
آن
دو
تعیین
نشده
است
مگر
به
نسبت
آنچه
بعد
از
وصیت
باقی
مانده
است
و
اگر
وصیت
بر
سهم
آنان
مقدم،نشود
برای
وصیت
هفتاد
پنج و
لایر
و
برای
هر
یک
از
خواهر
تنی
و،همسر
و صد
دوازده
نیم و
لایر.میبود
اسباب
ارث
اسباب
ارث
سه
مورد:هستند،نکاح
نَسَب
و.والء
-الف
نکاح
همان
عقد
ازدواج
صحیح
است
به و
سبب
آن
به و
مجرد،عقد
شوهر
از
همسر
خود
زن و
از
شوهرش
ارث،میبرد
هرچند
میان
آنها
همبستری
روی
نداده.باشد
-ب:نسب
همان
خویشاوندی،است
یعنی
پیوند
میان
دو
نفر
درٔنتیجه،تولد
نزدیک
باشد
یا.دور
-ج:والء
عصوبتی
است
که
برای
فرد
مُعتِق
(آزادٔکننده)برده
ؤعصبه
فرد
معتق
که
فی
نفسهٔعصبه
او
هستند
به
سبب
عتق
ایجاد.میشود
اقسام
قرابت
به
اعتبار
جهات
آنها
1۱)مقصود
از
علم،فرائض
فقه
و
دانش
آن.است
امأمحاسبه
آن
وسیلهای
است
که
در
صورت
نیاز
استفاده.میشود][مولف
قرابت
و
نزدیکی
به
اعتبار
جهات
آنها
به
سه
قسم
تقسیم:میشود
اصول
و
فروع
و.حواشی
-الف
اصول
عبارت
از
کسانی
هستند
که
میت
از
آنها
به
وجود
آمده،است
مانند
پدران
و
مادران؛
ؤهمه
آنها
به
فرض
به یا
تعصیب
ارث
میبرند
بهجز
دو:گروه
۱-هر
فرد
مذکری
که
فرد
مؤنثی
میان
و او
میت
حایل،باشد
مانندِپدر.مادر
۲-هر
فرد
مونثی
که
بهٔوسیله
فرد
مذکری
به
میت
وصل
میشود
که
میان
این
فرد
مذکر
و،میت
فرد
مونثی
قرار،دارد:مانندِمادرِپدر.مادر
این و
دو
گروه
از
ذوی
الرحام
(دارای
نسبت)خویشاوندی.هستند
-ب:فروع
آنانی
که
از
میت
منشعب،شدهاند
مانند
فرزندان؛
ؤهمه
آنها
چه
به
فرض
و
چه
تعصیب
ارث
میبرند
مگر
کسی
که
بهٔوسیله
فرد
مونثی
با
میت
پیوند
داشته،باشد
مانندِپسر،دختر
یاِدختر
دختر
که
از
ذوی
الرحام.هستند
-ج:حواشی
کسانی
که
از
اصول
میت
منشعب،میشوند
همانند
برادران
و
عموها؛
ؤهمه
اینها
به
فرض
یا
تعصیب
ارث
میبرند
بهجز
دو:گروه
۱-هر
فرد
مذکری
که
بهٔواسطه
فرد
مؤنث
با
میت
پیوند،دارد
بهجز
برادران،مادری
مانند
پسر
خواهر
یا
پسر
برادر
مادری
یا
عموی
مادری
یا
.دایی
۲-تمام
افراد
مؤنث
بهجز،خواهران
مانندِدختر
برادر
و
عمه
و
دختر
عمو
و.خاله
این
دو
گروه
از
ذوی
الرحام.هستند
شروط
ارث
شروط
ارث
سه
مورد:است
-الف
تحقق
مرگ
مورّث
یا
الحاق
او
به
اموات
(مرگ
حقیقی
یا.)حکمی
مثال
الحاق
وی
به
اموات
یا
دادن
حکم
میت
به،آن
فرد
مفقود(۲)است
در
صورتی
که
مدت
انتظار
برای
وی
سپری(شود
۳.)
2
-ب
حیات
فرد
وارث
بعد
از
مرگ
مورث
محقق
باشد
یا
ملحق
به
زندگان.شود
مثال
الحاق
وی
به
زندگان
جنین،است
در
صورتی
که
وجود
وی
در
هنگام
مرگ
مورث
محقق(باشد۴
)هرچند
در
آن
زمان
روح
در
وی
دمیده
نشده.باشد3
و
همینطور
است
فرد
مفقود
در
مدت،انتظار
مادامی
که
مطمئن
نشویم
مرگ
وی
قبل
از
مرگ
مورث
بوده.است
بنا
بر
این
دو،شرط
میان
دو
نفری
که
از
یکدیگر
ارث
میبرند
هر و
دو
میمیرند
و
نمیدانیم
کدام
یک
قبل
از
دیگری
مرده،است
توارثی
صورت
.نمیگیرد
:مثال
هر
دو
درٔنتیجه
ویرانی
یا
غرق
شدن
یا
آتش
سوزی
یا
حوادث
جادهای
و
مانند
اینها
بمیرند؛
زیرا
موت
مورث
قبل
از
وارث
و
حیات
وارث
بعد
از
وی
محقق.نیست
-ج
آگاهی
نسبت
به
جهت
موجب
ارث
که
میتواند
ازدواج
باشد
یا
خویشاوندی
یا
والء؛
به
این
صورت
که
بدانیم
فالنی
از
این
میت
ارث
میبرد
زیرا
همسر
اوست
یا
فالن
نسبت
او با را.دارد
موانع
ارث
موانع
ارث
سه
مورد:هستند
اختالف،دین
بردگی
و.قتل
هر
گاه
یکی
از
این
موارد
در
شخصی
موجود،باشد
همانند
فرد
معدوم
میگردد
و
ارث
نمیبرد
و
تاثیری
بر
سایر
ورثه.ندارد
-الف
اختالف
دین
به
این
معناست
که
یکی
از
طرفین
ارث
بر
دینی
باشد
و
دومی
بر
دینی.دیگر
این و
از
هر
دو
طرف
مانع،است
در
نتیجه
فرد
کافر
از
مسلمان
و
مسلمان
از
کافر
ارث.نمیبرد
مسیحی
از
یهودی
ارث
نمیبرد
و
یهودی
از
مسیحی
ارث
نمیبرد
به و
همین.ترتیب
-ب»«رِ ق
یا
بردگی
وصفی
است
که
آن با
کسی
مملوک
دیگری.میگردد
این و
از
هر
دو
سو
مانع،است
یعنی
برده
نه
ارث
میبرد
نه و
ارث
.میگذارد
-ج
قتل
به
معنی
گرفتن
روح
است
و
قتلی
که
مانع
ارث
میباشد
قتل
ناحق
است؛
تفاوتی
ندارد
که
عمدی
باشد
یا
غیر
عمد(
۵
)به
مباشرت
باشد
به یا
.تسبیب4
این
مورد
از
یک
سو
مانع،است
آن وِجانب
قاتل
است؛
در
نتیجه
قاتل
از
مقتول
ارث،نمیبرد
اما
مقتول
از
قاتل
ارث.میبرد
مانند
اینکه
یکی
از
دو
برادر
از
یک
پدر
و،مادر
جراحت
کشندهای
بر
برادرش
وارد
نماید
و
سپس
خودش
قبل
از
برادرش
بمیرد
که
در
این
صورت
برادرش
از
او
ارث.میبرد
اما
قتلی
که
به
حق
باشد
مانع
ارث،نیست
مثال،فرد
مُوَ رث
خود
را
درٔنتیجه
قصاص
به
قتل
رساند
که
در
این
صورت
از
او
ارث.میبرد
اقسام
ورثه
به
اعتبار
نوع:ارث
وارثان
به
اعتبار
نوع
ارث
سه
قسم:هستند
کسانی
که
به
فرض
ارث،میبرند
کسانی
که
به
تعصیب
ارث
میبرند
و
کسانی
که
بر
اساس
خویشاوندی
ارث.میبرند
-الف
کسانی
که
به
فرض
ارث:میبرند
نسبت
ارث
اینها
مشخص،است
مثال،نصف
یک،چهارم
یک،هشتم
دو،سوم
یک
سوم
یک و.ششم
-ب
کسانی
که
به
تعصیب
ارث:میبرند
اینها
بدون
مشخص
بودن
نسبت
سهم،خویش
ارث.میبرند
4
۵
)برخی
از
علما
نظرشان
این
است
که
قتل
خطا
مانع
ارث
بردن
قاتل،نیست
پس
اگر
ورثه،نبخشند
قاتل
دیه
را
میدهد
و
سهمش
از
سایر
میراث
-بهجز
دیه-را
می
برد
این و
مذهب
مالک
و
اختیار
ابن
قیم.است)(مولف:نگا
الشرح
الصغير
للدردير(
۴/۳۱۷،)وإعالم
الموقعين(
۶/۴۲۵
.)
3
۴
)این
در
صورتی
محقق
می
شود
که
کودک
حداقل
شش
ماه
بعد
از
موت
مورث
خود
زنده
به
دنیا
آید
و
حیاتش
مستقر
باشد
یا
اینکه
با
گذشت
بیش
از
شش
ماه
به
دنیا
آید
مشروط
بر
اینکه
زن
بعد
از
مورث
با
کسی
همبستری
نکرده.باشد)(مولف
2۲)عبارت
است
از
کسی
که
خبری
از
وی
نباشد
و
زنده
یا
مرده
بودنش
معلوم.نباشد()(مولف
۳)مدت
انتظار
کشیدن
برای
وی
را
حاکم
تعیین
میکند
بر و
حسب
حال
فرد
مفقود
متفاوت.است)(مولف
-ج
کسانی
که
بر
اساس
خویشاوندی
ارث:میبرند
عبارت
از
هر
خویشاوندی
است
که
در
جایگاه
صاحب
فرض
یا
تعصیب
قرار
میگیرد
اما
بر
اساس
این
دو
(فرض
و)تعصیب
ارث.نبرد
*
صاحبان
فروض
و
مقدار
سهم
هر
وارث
کسانی
که
به
فرض
ارث
میبرند
و
سهم
مشخصی،دارند
ده
مورد:میباشند،شوهر،همسر،مادر،پدر
مادر،بزرگ
پدر،بزرگ،دختران
دختران
پسر
و
خواهرانی
که
مادری
نباشند
و
فرزندان.مادر
۱-میراث
شوهر
میراث
شوهر
نصف
یک یا
چهارم.است
در
صورتی
نصف
میراث
به را
ارث
میبرد
که
زوجه
فرع
وارث
نداشته(باشد۶
.)
5
در
صورتی
یک
چهارم
میبرد
که
زوجه
فرع
وارث
داشته.باشد
مثال
نصف
بودن
ارث:شوهر
زن
بمیرد
و
شوهر
و
پدرش
وارثان
او
باشند
که
در
این
صورت
شوهر
نصف
میراث
را
میبرد
و
باقی
برای
پدر
.است
مثال
یک
چهارم
بودن
میراث:وی
زن
بمیرد
و
وارثان
وی
شوهر
و
پسرش
باشند
که
در
این
صورت
شوهر
یک
چهارم
را
میبرد
و
باقی
برای
پسرش.میباشد
۲.میراث
همسر)(زوجه
میراث
زوجه
یک یا
چهارم
یک یا و
هشتم.است
اگر
شوهرش
فرع
وارث
نداشته،باشد
یک
چهارم
ماترک
برای
زوجه.است
اگر
شوهرش
فرع
وارث
داشته،باشد
یک
هشتم
میراث
را.میبرد
مثال
یک
چهارم
بودن
میراث:وی
مرد
بمیرد
و
وارثان
وی
همسر
و
پدرش
باشند
که
در
این
صورت
زن
یک
چهارم
و
پدر
باقی
به را
ارث.میبرد
مثال
یک
هشتم
بودن
میراث:وی
مرد
بمیرد
و
همسر
و
پسرش
وارثان
وی
باشند
که
در
این
صورت
زوجه
یک
هشتم
میراث
را
میبرد
و
پسر
باقی
.را
دو
زوجه
و
بیشتر
در
حکم
یک
زوجه
میباشند
و
زیاد
بودن
تعداد
زنان
موجب
زیاد
شدن
سهم
میراث
آنها.نیست
۳-میراث:مادر
میراث:مادر
یک،سوم
یک یا،ششم
یک یا
سوم
باقی.است
در
صورتی
مادر
یک
سوم
میراث
را
میبرد
که
میت
فرع
وارث
یا
برادر
و
خواهر
نداشته
باشد
و
مسأله
جزو
دو
مسئله
عُمَری.نباشد
اگر
میت
فرع
وارث
داشته
باشد
یا
تعدادی
برادر
یا
خواهر(۷)داشته
باشد
یک
ششم
میراث
را
میبرد
در و
دؤمسئله
عُمَری(۸،)یک
سوم
باقی
را
میبرد
این و
دو
از
این
قرار:است6
۱-
،وارثان
شوهر
و
مادر
و
پدر.باشند
در
این
صورت
میراث
از
شش
سهم
تقسیم،میشود
نیمی
از
آن
برای
شوهر
است
که
سه
سهم
میشود
و
مادر
یک
سوم
باقی
مانده
را
میبرد
(یعنی
یک
سهم
از)کل
و
باقی
برای
پدر
است
یعنی
دو.سهم
۲-
،وارثان
زوجه
و
مادر
و
پدر.باشند
در
این
صورت
میراث
از
چهار
سهم
تقسیم
میشود
که
یک
چهارم
برای
زن
است
(یک،)سهم
مادر
یک
سوم
باقی
را
می
برد
(یک
سهم
از)کل
و
باقی
مانده
برای
پدر.است
مثال
یک
سوم
بودن
میراث:مادر
اینکه
فرد
بمیرد
و
وارثان
وی
مادر
و
پدرش
باشند
که
در
این
صورت
یک
سوم
میراث
برای،مادر
و
باقی
برای
پدر.است
مثال
یک
ششم
بودن
میراث:مادر
فردی
بمیرد
و
وارثان
وی
مادر
و
پسرش
باشند
که
در
این
صورت
مادر
یک
ششم
میراث
را
میبرد
و
باقی
برای
فرزند.است
مثالی:دیگر
فردی
بمیرد
و
وارثان
او
مادر
دو و
برادر
تنی
او
باشند
که
در
این
صورت
مادر
یک
ششم
ماترک
را
میبرد
و
باقی
برای
برادران
تنی
.است
۴
-میراث:پدر
پدر
یا
فقط
به
فرض
ارث
میبرد
آن و
یک
ششم،است
یا
فقط
به
تعصیب
ارث
میبرد
به یا
فرض
و
تعصیب
هر
دو
ارث.میبرد
در
صورتی
پدر
فقط
به
فرض
ارث
میبرد
که
میت
فرع
وارث
مذکری
داشته.باشد
در
صورتی
تنها
به
تعصیب
ارث
میبرد
که
میت
فرع
وارث
نداشته.باشد
در و
صورتی
به
فرض
و
تعصیب
با
هم
ارث
میبرد
که
میت
فرع
وارث
مونثی
داشته
باشد
و
مذکری
همراه
او.نباشد
مثال
ارث
بردن
پدر
فقط
به:فرض
فردی
بمیرد
و
وارثان
وی
پدر
و
پسرش
باشند
که
در
این
صورت
پدر
یک
ششم
ارث
می
برد
و
باقی
برای
پسر
.است
مثال
ارث
بردن
پدر
فقط
به:تعصیب
فردی
بمیرد
و
وارثان
وی
زوجه
و
پدرش
باشند
که
در
این
صورت
زوجه
یک
چهارم
میراث
را
ارث
میبرد
و
باقی
برای
پدر.است
مثال
به
فرض
و
تعصیب
ارث
بردن:پدر
فردی
بمیرد
و
وارثان
وی
دختر
و
پدرش
باشند
که
در
این
صورت
دختر
نصف
میراث
را
ارث
میبرد
و
پدر
یک
ششم
آن
به را
فرض
و
باقی
به را
تعصیب
ارث.میبرد
۶
-میراث
جده:)(مادربزرگ
6۷)تفاوتی
ندارد
که
فقط
مرد
باشند
یا
مرد
زن و
باشند
یا
زن
باشند
و
تفاوتی
ندارد
که
تنی
باشند
یا
پدری
یا.مادری()(مولف
۸)منسوب
است
به
عمر
بن
خطاب
رضی
هللا،عنه
زیرا
اولین
کسی
بود
که
چون
در
زمان
خالفتش
روی،داد
طبق
آنها
قضاوت.نمود)(مولف
5
۶
)فرع
وارث
عبارت
از
فرزندان
و
فرزندان
پسر
و
پایینتر،میباشد
مادامی
که
مانعی
از
موانع
ارث
را
نداشته.باشند)(مولف
التعليقات
لا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.
ذات صلة
عقيده اهل سنت و جماعت
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
مختصری در عقیده اسلامی
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
اسماء و صفات خداوند متعال
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
میانه روی در دعوت
islamicmedia.tv
8 views · 5 months ago
تعلیقاتی بر عقیده ی واسطیه شیخ الاسلام ابن تیمیه
islamicmedia.tv
5 views · 5 months ago
احکام سجدۀ سهو
islamicmedia.tv
8 views · 5 months ago
ای خواهر مسلمان چه کسی شما را به حجاب امر نموده است؟
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago
شصتسوالدربارهٔاحکامحیض ونفاس
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago
قواعد و رهنمونهای بیداری اسلامی
islamicmedia.tv
5 views · 5 months ago
کیفیت طهارت و نماز حضرت رسول صلی الله علیه وسلم
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago