Libraryوثائق
Fazilet Bekçiliği
By: Bekr b. Abdullah Zeyd, Muhammed Şahin, M.Beşir Eryarsoy, Rabva İslâmî Dâvet Bürosu - Riyad/S. Arabistan Source: IslamHouse.com · Bekr b. Abdullah Zeyd, Muhammed Şahin, M.Beşir Eryarsoy, Rabva İslâmî Dâvet Bürosu - Riyad/S. Arabistan
من الكتاب
الصفحات الأولى من النص. افتح الكتاب أعلاه لقراءته كاملًا.
ÖNSÖZ
Hamd, kâinatın yöneticisi ve yegane hâkimi olan Allah’a ve salatü selam O’nun Rasulü Hz. Muhammed’e
(s.a.v), âline ve ashabına.
Değerli okuyucu! Kitabımıza konu olarak seçtiğimiz “Ma’rufu emr münkeri nehiy” terimi Kur’an ve Sünnette
çokça rastlanılan bir terimdir. Kitabımız okunup incelenince bu terimin hukuki bir statüye sahip olduğu
görülecektir. Zaten elinizdeki bu kitap bu terimin genişçe bir şerh ve tefsiridir. Yine bu incelememizde bu
terimin sanıldığı kadar dar bir çerçevede ele alınmadığı görüleceği gibi, aksine İslam’ın inanç ve ameli bir nizam
olduğu da görülecektir.
Öyle ise, İslami davetin mahiyeti nedir? Herkesi bu davete muhatap kılmak ve yeryüzünde bu davetin inanç ve
amel nizamını yerleştirmek için mü’minlerin yerine getirmekle yükümlü oldukları ilmi ve ameli çalışma ne
olmalıdır? Bu davetin neticesinde kurulan İslami devletin diğer devletlerle ne gibi benzerlik ve ayrıcalıkları
olacaktır? Müslümanın böyle bir devletteki sorumlulukları nelerdir, devletin temel felsefesine uygun olarak
kurulacak müesseselerin yönlendirilmesini kim yapacak, devletin başındaki yönetici ve onun her açıdan
destekleyicisi olan müslüman tebaa, tüm cahiliye düzenleriyle savaşarak dinin onaylamadığı her türlü gayr-i
meşru hayatı lağvedip İslami renge dönüştürerek yapılan çalışmayı ve buna karşı çıkacak her çeşit güçleri etkisiz
hale getirmek üzere yapılacak cihadı nasıl yönlendirecektir? Evet, İslam’ın inanç ve amel nizamının
gerçekleşmesi etrafında bu tür mukadder sorular hatıra gelmektedir. 1
İslam’ın temel öğretisine göre Allah Teâlâ mü’min ile kendi arasındaki bağın gereği olarak mü’mine bir takım
görevler yüklemiştir. Bu cümleden olarak mü’min, Allah Teâlâ’yı tanıyıp O’na davet edecek, Kur’an ve
Sünnetin çeşitli ifadelerle açıkladığı “şirk”ten uzaklaştıracak ve tüm peygamberlerin çağırdıkları tevhid
sistemine davet edecek, onları kula kulluktan kurtarıp, kendi öz fıtratına uygun ilahi atmosferi yaşatmaya
çalışacaktır.
Yine ölüm ötesi hayatın ve hesabın hakikatına işaret ederek, insanlığı Allah’ın azabıyla korkutup cennetiyle
müjdelemek, Allah Teâlâ’ya karşı yeryüzündeki şahitlik görevini yapmak, insanlığı ve dünyanın islahına
çalışmak, hakkı tebliğ etmek, Allah’ın muradına uygun bir insanlık yetiştirmek uğrunda cihad yapmak, Allah’ın,
kurtuluşa vesile olan ve bunu va’deden dinini yaşamak ve yaşatmaya çalışmak, O’nun kanunlarını her türlü
beşeri düzenlerin üstünde tutmak (i’lây-ı kelimetillah), hakkı tavsiye ve şeriatın emir buyurduğu her çeşit iyilikte
yardımlaşmak... Evet bütün bunları yapmak, “Ma’rufu emr ve münkeri nehiy” kavramının kapsamında mevcut
olan mü’minin yegane görevidir. 2
“Ma’rufu emr, münkeri nehiy” kavramının ifade ettiği anlam ile tâli derecedeki esaslar arasında önemli bir farkı
vardır. Diğer esaslardan her biri, bu mühim kavramın belirli oranda çeşitli yönlerinin birer açıklamasıdır. Kaldı
ki bu kavramın sınırlarının genişleyip daralması gibi bir özelliğe sahip olması, fer’i tarafını ilgilendiren bir
özelliktir. Fakat bütün bunlarla beraber, gerek bu kavram olsun, gerek fer’i sahayi ilgilendiren esaslar olsun, tek
bir gerçeği işaret eder ve tek bir gayeyi hedef edinir.
Binaenaleyh “Ma’rufu emr münkeri nehiy” teriminin neyi hedeflediğini kavradığımız zaman, Kur’an-ı Kerim’in
muhatabı olan insanın aldığı tavır, durum ve şartlar muvacehesinde bu terimin tarihi misyonunu da
derinlemesine anlamakta gecikmiş olmayız.
Durum böyle olunca, Kur’an ve Sünnet sahasında derinlemesine bilgisi olmayan kimselerin “Ma’rufu emr,
münkeri nehiy” görevini sıhhatli bir şekilde yapamayacağı gerçeği ortaya çıkacaktır. Aslında da dinin “yapınız”
dediğini yapmak ve “yapmayınız” dediğini yapmamak görevi son derece önemli ve bilgi isteyen, ehliyet
gerektiren zor bir görev değil midir? Zira bu görevi, mü’minin en açık ve ayırıcı özelliği ve onun vakarını
yansıtan davranışlarının en belirgin alameti, içtimai varlığının sebebi ve sırrıdır. Mü’min en ufak bir şekilde bu
görevinden gafil davranamaz. Çünkü böyle hassas bir noktada mazur sayılmaz. Aksi halde isyan ve belaya
sürüklenmesi kaçınılmazdır. Allah Teâlâ’ya karşı suç işlemek, cehennemi hayata düşmek gibi açık bir akıbete
razı olmak ise doğacak korkunç hesapları yapmamak ve şuursuzca davranmaktan başka bir hareket olmasa
gerekir.
İslam’ın mü’mine yüklediği bu önemli görev gibi yapılan her şuurlu çalışmanın etrafında daima bir takım sorular
sorulmuştur.
O halde önemi bu kadar büyük olan bu görev hükmen farz mıdır? Yoksa bu görevi yapmamakta müslüman
serbest mi bırakılmıştır? Şayet farz ise bu görev, İslam toplumunun her ferdine mi, yoksa belli bir kesime mi
aittir? Bu çağrının mahiyeti ve varmak istediği hedef nedir? Yine bu görevi icre etmede İslam ümmeti dışındaki
ehl-i kitap da ortak mıdır? Bu konudaki çalışmanın sınırı nedir? Şartları var mıdır? Varsa ne gibi özellikler taşır
vb. sorular... İşte bu kitap, bütün bu sorulara genişçe cevap vermektedir.
“Ma’rufu emir, münkeri nehiy” görevinin birçok ayet ve hadiste zikri geçer. Ayet ve hadislerin bir kısmı bu
görevin değişik açılarına cevap teşkil eder. Mesela bir ayet bu görevin farziyet ve keyfiyetine delalet ederken,
diğer bir tanesi bunun kapsamını ve genişliğini açıklar. Ayrıca sınırlarını ve şartlarını birlikte izah eden ayetler
1 Müslümanın İslami bir toplumda haklı yerini alabilmesi için ma’rufu emr ve münkeri nehiy görevini yapmakla birlikte İslami vatanın
sınırları dışındaki yerlerde Allah’ın (c.c) düzenini hakim kılmak için de cihad etmekle emrolunmuştur. (Çeviren: Said Havva)
2 Cihad, iyiliği emr, kötülükten sakındırma, İslam’ın pratiğe uygulanması için beşeri müeyyidelerdir. İslam’dan sapmaktan dolayı fıtri
cezalarla dünya ve ahiretteki Rabbani müeyyideler bunun dışındadır. (Çev. Said Havva’dan)
de vardır. Fakat araştırmamıza konu olan tüm ayet ve hadisleri nakletseydim, çokça tekrar olur ve kitabın hacmi
son derece kabarık olurdu. Bunun için teferruata ait olanlarını bırakarak sadece konumuza ışık tutan ve
incelememizi net sonuçlara bağlayanları zikretmekle yetindim. Kur’an ve Sünnete göre konuyu kavramak gaye
olunca, sayın okuyucunun bu ayet ve hadisleri iyice kavraması, sabırla takip etmesi, değişik bir takım
durumlarda nasların açıklamak istedikleri maksada değişik açılardan bakması gerekir.
Böylelikle hükmün bir yönünü konu alan hadis-i şerif, çok kere bunun diğer yönünü de araştırma sahasına
çekmektedir. Okuyucu –bu konuyu eleştirmek ve daha derinlemesine kavramak için- yalnız düşünmekle
yetinmeyecek, aksine tüm kitabı inceleme mecburiyetini hissedecektir.
Kur’an-ı Kerim, bir yerde “Ma’rufu emr münkeri nehiy” ifadesini “hayra davetle” birlikte zikretmiştir. Kitaba
da zaten bu ayetin kısaca tefsir ve şerhiyle başladım. Çünkü bu ayet “Ma’ruf ve münker” kavramlarını daha açık
bir şekilde tespite çalışmaktadır. Ayrıca kitap, akıl ve mantık kurallarına dayanan bir üslup içerisinde, dinin
herhangi bir hükmünü veya yalnız herhangi bir cephesini ele almamakta, belki Allah Teâlâ’nın emrettiklerini
Rasulullah’ın (s.a.v) bize getirdiklerinin hakikat ve mahiyetlerini öğrenmeye teşvik etmektedir. Zira Kur’an ve
Sünnet’in bu açık hükümleri, gönülden inanıp fıtraten kabule hazır olanlara ve bunların farziyetine inananlara
hitap etmektedir. İnsan hayatını kuşatan bu hükümleri, Kur’an ve sünnetin ifadelerinde açıkça görmek
mümkündür.
İçtihad ehliyetini taşıyan İslam ulemasının, kitap ve sünnetin içtihada konu olan sahasında ihtilafa düşmeleri
mümkündür. Fakat bu vasıfları taşıyan kimselerin ihtilafları mübahtır, hatta müstehaptır. Yeter ki bu nassları
İslam’ın usulü din kuralları içerisinde anlamakta fikri ihtilaflar olsun. Fakat iş, ehil olmayan bir çevrenin eline
düşüp, ehil olanlar da bu sahada suskun vaziyette kalırsa, o vakit çıkacak ihtilaf, hiç de iyi olmayan sonuçlara
götürür. Binaenaleyh cahillerin eline düşen konu –adeta leş üzerine üşüşenler gibi- mevcut görüşlerin çelişik
yönleriyle izaha kalkışılırsa, sonuçta istenmeyen bir çizgiye gelindiği görülecektir. Bu nedenle de birbirleriyle
çelişkili görülen iki nassı, Kur’an ve hadislerin kabul etmeyeceği tefsire uydurmamız mümkün olmayacaktır.
Halbuki bu çeşit bir yaklaşımdan Kur’an ve sünnetin muhakkak alimleri şiddetle kaçınmışlardır.
Şüphesiz ki Kur’an ve hadis tefsirinde tercih edilen en doğru metod, bu iki kaynağın bizzat açıkça işaret
buyurduğu, gösterdiği metoddur. Yahut en azından bu iki kaynağın üslup ve ifade tarzları vasıtasıyla ortaya
çıkarılan izahtır. Zaten bu görüşü ilim ehlinin ispatları da desteklemektedir.
Kitabımı yazarken de itimad edilen bu ikinci metodu Kur’an ve sünnette tercih edilen hüküm çıkarma metodunu
kullandım. Fakat kamil mânâda bu yolu takip ettiğimi de iddia edemem. Zira mutlak kemal yalnız Allah
Teâlâ’ya aittir. Allah’tan, bu çalışmamın hüsn-i kabul görmesini ve kullarına faydalı kılmasını diliyorum.
24 Şubat 1966
Celâlü’d-Din el-Amra
HİNDİSTAN
GİRİŞ
HAYRA DAVET ve HÜKMÜ
Allah Teâlâ Âl-i İmran sûresinde inananlara şöyle hitap eder: “Sizden öyle bir cemaat bulunmalıdır ki (Onlar
herkesi) hayra çağırsınlar, iyiliği emretsinler, kötülükten vazgeçirmeye çalışsınlar. İşte onlar kurtuluşa erenlerin
ta kendileridir.”3
AYETİN ÖNCEKİ AYETLE İLGİSİ
Allah Teâlâ, bundan önce geçen ayette İsrailoğullarının, dinlerini arka plana atıp, dinin hayatla irtibatını
kestiklerini, bununla da yetinmeyerek insanların dini hayatlarına müdahale ettiklerini ve bu konuda tüm
gayretlerini sarfettiklerini bize bildirmektedir. İsrailoğullarının bu korkunç hataları kendilerini Allah’ın rahmet
ve rızasına nail olmaktan ve hidayetinden mahrum bırakmıştır. Takiben gelen ayetle mü’minlere hitap edilmekte,
Allah’tan nasıl korkmak gerekiyorsa, O’nun muradına uygun olarak korkmaları ve müslüman olarak ölmeleri,
bâtıla karşı topyekün Allah’ın ipine (Kur’an’ın emirlerine) sarılıp, İslam’la içiçe olmaları, bundan asla taviz
vermemeleri, aksi halde siyasal iktidarlarından uzaklaştırılacakları, bunun daha önce örneklerinin olduğu ve bu
gerçeğe tarihi perspektiften bakılması gerektiği açıkça beyan edilmektedir.
Bütün bu açıklamalar, mü’mini ruhen bu iktidara hazırlayacağı için, onu evvela ruhen bu iktidarın
sorumluluğuna yönlendirmektedir. Fakat mü’minlerin kendi dışında yapmak zorunda oldukları çalışma ise –ki
3 Âl-i İmran 104
bu iktidar olmayı gerektiren bir çalışmadır- konumuza başlık olarak seçtiğimiz ayet-i kerimenin, en kuvvetli
alternatif olarak sunduğu ve kesin nassa bağlı olarak, “İnsanları hayra davet etme, dinin hoş gördüklerini
emretme ve hoş görmediklerini yasaklama” gibi çok önemli ve İslam devleti için temel olarak seçtiği görevdir.
Bu hususta Kur’an yorumcularından iki otoritenin görüşlerini arzetmeye çalışalım:
İmam Râzî der ki:
“Allah Teâlâ ehl-i kitabı. Bundan önceki ayette iki sebepten dolayı suçlamıştır:
Küfre düşmeleri
Başkalarını küfre sokmak için yaptıkları çalışmalar.”
Bu ayeti müteakiben, hitap mü’minlere yönelmekte ve mü’minler evvela takva ve iman ile emrolunmakta, sonra
da ehl-i kitabın yaptıkları ve işledikleri korkunç cürüme karşı, sapmışların hakka, iman ve itaate yönelmeleri,
sapmamışların da hak üzere sebat etme hususunda son derece gayret sarfetmeleri istenmektedir.4
Allâme Seyyid el-Âlûsî şöyle der:
“Allah Teâlâ, mü’minlerden hak düşmanlarının her çeşit engellemelerine karşı koymak için evvela kendilerini
ıslah etmelerini, sonra da başkasını ıslah etmelerini istedi. Zira kendilerini doğruya getiremeyenlerin,
başkalarını doğruya çağırmaları abes olurdu. Ayetteki hükme göre ehl-i kitap hem kendileri sapıttı, hem de
başkalarını saptırdı.”5
İslam ümmetinin tarihi seyir çizgisinde sürekli üstlendiği ağır bir sorumluluğu vardı ve bu sorumluluk halen
devam etmektedir. Bu, Tağut’un her türlü tasallutuna karşı koyma görevi idi. Ayet-i kerime bu mühim göreve iki
terkiple dikkat çekmektedir:
Hayra davet,
İyiliği emredip kötülükten sakındırma.
HAYRA DAVET
İslam ümmetinin yerine getirmekle mükellef olduğu bu kavramın ifade etmek istediği mâna, Rasulullah’ın
(s.a.v) bize tebliğ etmiş olduğu İslam’ı taşıma ve ona davet sorumluluğudur. Bu ise itikadî, nazarî, siyasi, ahlaki
ve ibadetle ilgili sahaları kuşatan “Hayr”ın bizzat kendisidir. Allah Teâlâ hayatın her cephesini kuşatan, din ve
dünya ayrılığını asla kabul etmeyen bu eşsiz nizama davet etme görevini İslam ümmetinin omuzlarına
yüklemiştir.
İslam’a göre hayır ve şerrin ölçüsü yalnız Allah’ın dinidir. Allah4ın dini neye “hayır” demişse o hayırdır. Neye
“şer” demişse o da şer’dir. İslami çizgiden saparak bir takım arzulara göre şekillenen yollara ve sistemlere göre
insanların tavır almalarını ve şekillenmelerini istemek, Allah’ın dinine savaş açmak demektir. Bu yetkiyi hiç
kimse kendinde bulamaz. Çünkü İslam dışı fikir ve ideolojiler, hayattaki düzenlemelere ve geçim yollarına
çeşitli şer renkleriyle bakarlar. İslam, hayatı yeniden ilahi düzenle şekillendirmek üzere dünya gezegenine ayak
bastığı zaman bu çeşit hayat telakkileriyle karşılaşınca bunlara savaş açtı ve bütün gücüyle bunların aleyhinde
kesin tavrını takındı. Allah Teâlâ’nın yüce iradesini hakim kılmak için tüm insanlığı bu davete uymaya çağırdı.
Bunu yaparken doğacak bütün riskleri de gözönüne aldı.
“Hayra davet” hayatın tüm cephelerini kuşatan İslam’ın bütünlüğü içerisindedir ve bu görev dinin yalnız bir
cüz’ü anlamına gelmez. İslam ümmeti, bu parçalanmayı kabul etmeyen bütüne taliptir. Tüm gayretlerini bu
uğurda seferber etmediği müddetçe kabullendiği sorumluluktan kurtulamaz. İşgal ettiği stratejik konuma göre
“Ahlaki ıslah” ve “Siyasi inkılab” bu ümmetin asli görevidir. Ne zaman ki sadece ibadetleri telkin edip, hayatın
sosyal problemlerini İslam’a göre düzenleme gayretlerini bırakarak hayra davet etmişse, her zaman onun ezeli
düşmanlarının işine yaramıştır. Taşıdığı bu sorumluluktan da kurtulmuş olmaz. Çünkü “Hayr”, tarifine uygun
olarak, parçalama kabul etmemektedir. Bir cüz’ün bir mânâ ifade etmesi ancak diğer cüzleriyle birlikte mütalaa
edilmesiyle mümkündür.
İşte İslam ümmeti hayr’ın cüz’ünü yaşamaya ve yaşatmaya memur olduğu şuurunu taşıdığı sürece bu
sorumluluğunu idrak etmiş demektir. Bu hususu Kur’an-ı Kerim’in birçok ayeti açıklamıştır. Allah Teâlâ
İbrahim, İshak ve Yakub (a.s.) gibi peygamberlerden söz ettiklten sonra şöyle buyurur:
‘Onları emrimizle dosdoğru yolu gösterecek rehberlek kıldık, kendilerine hayırlı işler yapmayı, dosdoğru namaz
kılmayı, zekat vermeyi vahyettik. Onlar bize ibadet edicidirler.”6
Ayet-i kerimede geçen ‘hayrat’ (=hayırlı) işler kelimesi, Allah Teâlâ’nın peygamberlerinin yapıp işlemelerini
emrettiği işlerdir ki, kesinlik ifade eder. Araştırıldığında görülecektir ki onların yapmakla mükellef oldukları
“Hayırlı işler”in kapsamı son derece geniştir. Bu kapsama, ibadetler ahlaki davranışlar ve insanlar arası tüm
muameleler girer. İşte dinin muamelat ile ilgili kısmına şeriat denildiği gibi, tümüne da şeriat denir.
Bu açıklamalardan anlaşılıyor ki hayrat kelimesi, Allah Teâlâ’nın, şeref ve izzet sahibi peygamberlerine
gönderip de amel etmelerini istediği mükemmel şeriata verilen addır. Eşsiz yasaları yaşatıp, aktaran insanlar
ancak canlı birer örnek ve ölümsüzleşen birer tablo oluşturan peygamberlerdir. (Onlara ve davalarına gönül
verenlerine saadet dilemek, saadetlerine katılmak en büyük dileğimizdir).
4 Mefâtihu’l-Ğayb, İmam Râzi: 3/19
5 Ruhu’l,Meâni, Âlûsi: 4/20.
6 el-Enbiya 73.
التعليقات
لا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.
ذات صلة
Sorulu-Cevaplı İslam Akidesi
islamicmedia.tv
9 views · 5 months ago
Tefsir Usulü
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago
Allah’tan Başkasından Yardım Dilemenin Hükmü
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
Açık Deliller
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
İyiliği Emretmek ve Kötülükten Alıkoymak
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago
Bid’atın Tanımı, Hükümleri ve Çeşitleri
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago
Kur’an ve Sünnetten Hac ve Umre Rehberi
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
Rahman’ın Dostları ile Şeytan’ın Dostları Arasındaki Fark
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
Kıyamet
islamicmedia.tv
7 views · 5 months ago
Mesih Deccal ve Ye’cüc ve Me’cüc
islamicmedia.tv
6 views · 5 months ago